इरानमा तीन सातादेखि जारी राष्ट्रव्यापी सरकारविरोधी आन्दोलन थप चर्किँदै गएको छ । यहीबीच इरानले आफू “युद्धका लागि तयार” रहेको तर आपसी सम्मान र हितका आधारमा अमेरिकासँग वार्ताका लागि पनि तयार रहेको जनाएको छ ।
सीएनएनका अनुसार अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले तेहरानले वार्ताका लागि सम्पर्क गरेको दाबी गरेपछि यस्तो प्रतिक्रिया आएको हो । ट्रम्प प्रशासन इरानविरुद्ध सम्भावित सैन्य हस्तक्षेपबारे समेत विचार गरिरहेको बताइएको छ ।
अमेरिकास्थित मानव अधिकार समूह ह्युमन राइट्स एक्टिभिस्ट्स न्युज एजेन्सीका अनुसार आन्दोलन सुरु भएको दुई हप्ताभन्दा बढी अवधिमा कम्तीमा ५०३ प्रदर्शनकारी मारिएका छन् भने करिब १० हजार ७ सय जनालाई पक्राउ गरिएको छ । इन्टरनेट र सञ्चार सेवा तीन दिनभन्दा बढी समयदेखि बन्द हुँदा वास्तविक क्षतिको संख्या अझ बढी हुनसक्ने आशंका गरिएको छ ।
इन्टरनेट बन्द र कडा दमन
इरानी सरकारले आन्दोलन दबाउन देशभर इन्टरनेट र टेलिफोन सेवा ठप्प पारेको छ । यसका कारण कूटनीतिक तथा कन्सुलर सेवासमेत प्रभावित भएको इरानी विदेश मन्त्रालयले स्वीकार गरेको छ ।
यसैबीच, अमेरिकी कम्पनी स्पेसएक्सको स्टारलिंक इन्टरनेट प्रयोग रोक्न सुरक्षा निकायले घरघरमा छापा मारेर स्याटेलाइट उपकरण जफत गर्ने र प्रयोगकर्तालाई पक्राउ गर्ने अभियान चलाएको सुधारवादी सञ्चारमाध्यमहरूले जनाएका छन् ।
वार्ताका संकेत, तर गहिरो अविश्वास
इरानका विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीले अमेरिकी मध्यपूर्व दूत स्टिभ विटकोफसँग हालै सम्पर्क भएको पुष्टि गरेका छन् । इरानले “समान हैसियत, आपसी सम्मान र साझा हित” का आधारमा मात्र वार्ता हुने स्पष्ट पारेको छ ।
तर युरेनियम संवर्धन विषयमा इरान र अमेरिकाबीच गहिरो मतभेद कायम छ । इरान यसलाई आफ्नो सार्वभौम अधिकार मान्छ भने अमेरिका यसलाई ‘रेड लाइन’ भन्दै आएको छ। यही अविश्वासका कारण वार्ता सुरु हुन कठिन देखिएको विश्लेषकहरू बताउँछन्।
इरानभित्र सरकार समर्थक र सरकारविरोधी दुवै प्रदर्शन
तेहरानसहित विभिन्न सहरमा सरकारविरोधी प्रदर्शन जारी रहँदा राष्ट्रपति मसूद पेजेशकियन र विदेशमन्त्री अराघचीसहित शीर्ष नेताहरू सरकार समर्थक जुलुसमा सहभागी भएका छन् । सरकारी सञ्चारमाध्यमले आन्दोलनलाई “विदेशी शक्तिद्वारा प्रायोजित अराजकता” को संज्ञा दिएका छन् ।
अन्तर्राष्ट्रिय समर्थन र दबाब
इरानको आन्दोलनले अन्तर्राष्ट्रिय रूप लिँदै गएको छ। लन्डन, बर्लिन र मिलानमा इरानी सरकारविरोधी प्रदर्शन भएका छन् । युरोपेली संसदले इरानी कूटनीतिज्ञ र प्रतिनिधिहरूलाई आफ्ना सबै परिसरमा प्रवेश निषेध गर्ने निर्णय गरेको छ । युरोपका विभिन्न देशका नेताहरूले इरानमा प्रदर्शनकारीमाथि भइरहेको हिंसाको कडा निन्दा गर्दै मानव अधिकारको सम्मान गर्न आग्रह गरेका छन् ।
अमेरिकाको लस एन्जलसमा इरानविरोधी प्रदर्शनका क्रममा भीडमाथि ट्रक चलाउने एक व्यक्ति पक्राउ परेका छन् भने लन्डनमा प्रदर्शनकारीले इरानी दूतावासको झन्डा झिकेपछि तेहरानले बेलायती राजदूतलाई बोलाएर आपत्ति जनाएको छ ।
तनाव अझै बढ्ने संकेत
इरानले एकातिर वार्ताको ढोका खुला राखेको भए पनि अर्कोतर्फ ‘युद्धका लागि तयार’ रहेको सन्देश दिइरहेको छ । देशभित्र आन्दोलन, अन्तर्राष्ट्रिय दबाब र अमेरिका–इरानबीचको गहिरो अविश्वासका कारण मध्यपूर्वमा थप अस्थिरता बढ्ने जोखिम कायमै रहेको विश्लेषकहरूको भनाइ छ ।
