नेपाल विद्युत प्राधिकरणले आफ्नो वर्तमान अवस्था, चुनौतीहरू र भावी योजनाहरूलाई समेटेर शुक्रबार एक श्वेतपत्र सार्वजनिक गरेको छ । यो श्वेतपत्रले प्राधिकरणको समग्र अवस्थाको जानकारी प्रदान गर्नुका साथै आगामी कार्यदिशा तय गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्ने अपेक्षा गरिएको छ ।
श्वेतपत्रका अनुसार, २०७८ को जनगणनाले नेपालमा ९२.८३% परिवार र ९२.५१% जनसङ्ख्यामा विद्युत् पहुँच पुगेको देखाएको छ । २०७९ माघ मसान्तसम्म प्राधिकरणका ग्राहक सङ्ख्या ५५ लाख ८६ हजार ३७ पुगेका छन् । विद्युत् उत्पादन र आयातमार्फत कुल जडित क्षमता २ हजार ६ सय ६७.७५ मेगावाट पुगेको छ भने चालु आर्थिक वर्षको फाल्गुनसम्म १०,४३० गिगाहर्ज ऊर्जा उपलब्ध भएकोमा ५,६६९ गिगाहर्जको आन्तरिक खपत र ४,६६८ गिगाहर्ज निर्यात भएको उल्लेख गरेको छ ।
यद्यपि, वर्षा र सुक्खायाममा माग र आपूर्तिको असन्तुलनले हिउँदमा आयात र वर्षामा ऊर्जा खेर जाने समस्या कायमै छ । प्रणाली चुहावट पनि चुनौतीको रूपमा रहेको उल्लेख गर्दै आन्तरिक चुहावट १४.८५% रहेक उल्लेख छ ।
चालु आर्थिक वर्षको फाल्गुनसम्म प्राधिकरणले २ अर्ब ५० करोड खुद नाफा आर्जन गरेको उल्लेख छ भने गत वर्षको सोही अवधिमा ९ अर्ब ४९ करोड ६८ लाख नाफा भएको थियो । कुल सम्पत्ति ६ खर्ब ६४ अर्ब ६४ करोड र दायित्व ४ खर्ब ४८ अर्ब ८९ करोड रहेको छ । १ खर्ब ३६ अर्ब ४५ करोडको ऋण दायित्वले वित्तीय स्थायित्वमा चुनौती देखिएको उल्लेख गरिएको छ । लेखापरीक्षणले सम्पत्ति व्यवस्थापन, लेखाङ्कन र कार्यसम्पादनमा सुधारको आवश्यकता औंल्याएको छ ।
श्वेतपत्रले प्रणाली चुहावट, माग र आपूर्तिको असन्तुलन, पूर्वाधार विकासमा वित्तीय व्यवस्थापन, लेखा प्रणालीको कमजोरी र संस्थागत क्षमता अभिवृद्धिको आवश्यकतालाई प्रमुख चुनौतीको रूपमा पहिचान गरेको छ ।
प्राधिकरणले ऊर्जा सुरक्षा, प्रणाली विश्वसनीयता र वित्तीय दिगोपनालाई प्राथमिकता दिँदै निम्न योजनाहरू अघि सारेको छ:
ऊर्जा सुरक्षा: पम्प्ड स्टोरेज प्लान्ट (PSP) र ब्याट्री इनर्जी स्टोरेज सिस्टम (BESS) को विकास, स्मार्ट ग्रिड र स्मार्ट मिटर जडान ।
पूर्वाधार विस्तार: उच्च क्षमताका प्रसारण लाइन, सबस्टेशन र भूमिगत वितरण लाइन निर्माण ।
वित्तीय सुशासन: चुहावट नियन्त्रण, महसुल समायोजन र वित्तीय स्रोत परिचालन ।
लेखा सुधार: ERP र RMS जस्ता प्रविधिमार्फत तथ्याङ्कको विश्वसनीयता र पारदर्शिता वृद्धि ।
विद्युत् व्यापार: छिमेकी देशहरूसँग आयात/निर्यात सहज बनाउने।
