अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानका बन्दरगाहहरूलाई लक्षित गर्दै हर्मुज जलडमरू मार्गमा अमेरिकी नाकाबन्दी तत्काल पुनः लागू गर्ने घोषणा गरेका छन् । उनले आफ्नो सामाजिक सञ्जाल ट्रुथ सोसलमार्फत अमेरिका अब उक्त रणनीतिक जलमार्गको “संरक्षक” रहने र त्यसबाट ओसारपसार हुने सबै कार्गोमा सुरक्षा व्यवस्थापनको खर्चका लागि २० प्रतिशत शुल्क लगाइने बताएका छन् । यद्यपि यो व्यवस्था व्यवहारमा कसरी लागू गरिने भन्नेबारे स्पष्ट विवरण सार्वजनिक गरिएको छैन ।
ट्रम्पको घोषणापछि इरानले हर्मुज जलडमरू मार्गको व्यवस्थापनमा कुनै पनि विदेशी हस्तक्षेप स्वीकार्य नहुने चेतावनी दिएको छ । इरानी संसदको राष्ट्रिय सुरक्षा तथा परराष्ट्र मामिला समितिका प्रवक्ता इब्राहिम रेजाईले “हामीलाई जलडमरूमध्यको सुरक्षा गर्न विदेशीको आवश्यकता छैन” भन्दै अमेरिकी कदमको विरोध गरेका छन् ।
यसैबीच अमेरिका र इरानबीच सैन्य आक्रमण पनि जारी छ । अमेरिकी सेनाको सेन्ट्रल कमान्ड (सेन्टकम) ले रातभर इरानको एक पनडुब्बी तथा नौसैनिक जहाज मर्मत केन्द्रमा आक्रमण गरेको जनाएको छ । अमेरिकी पक्षका अनुसार हर्मुज जलडमरूमध्यमा व्यापारिक जहाजमाथि इरानले गरेको आक्रमणको प्रत्युत्तरस्वरूप यो कारबाही गरिएको हो ।
इरानले भने जोर्डन, बहराइन र कुवेतस्थित अमेरिकी सैन्य अड्डा तथा ओमानका राडार प्रणालीलाई निशाना बनाएको दाबी गरेको छ । बहराइनले भने इरानी आक्रमण सर्वसाधारणलाई लक्षित भएको आरोप लगाएको छ ।
जहाज ट्र्याकिङ सेवा मरीन ट्राफिकका अनुसार केही जहाजले हर्मुज जलडमरूमध्य पार गरिरहेका भए पनि आवागमन अझै सीमित रहेको छ । युद्ध चर्किएसँगै विश्वकै प्रमुख ऊर्जा व्यापार मार्गमध्ये एक मानिने यो जलमार्गमा जहाजको आवतजावत उल्लेखनीय रूपमा घटेको छ ।
हर्मुज जलडमरूमध्य विश्व ऊर्जा आपूर्तिको दृष्टिले अत्यन्त संवेदनशील क्षेत्र मानिन्छ । अमेरिकी ऊर्जा सूचना प्रशासन (ईआईए) का अनुसार सन् २०२५ मा दैनिक करिब दुई करोड ब्यारेल तेल तथा पेट्रोलियमजन्य पदार्थ यही मार्गबाट ढुवानी भएका थिए । विश्वको करिब २० प्रतिशत तेल तथा तरलीकृत प्राकृतिक ग्यास (एलएनजी) यही मार्ग हुँदै अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पुग्ने गर्छ ।
अमेरिका–इरान तनाव चुलिएसँगै अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य पनि बढ्न थालेको छ । सोमबार ब्रेन्ट कच्चा तेलको मूल्य ४ प्रतिशतभन्दा बढी वृद्धि भएर प्रतिव्यारेल करिब ७९ अमेरिकी डलर पुगेको छ । बढ्दो ऊर्जा मूल्यका कारण अमेरिकी सेयर बजारमा पनि गिरावट आएको छ । डाउ जोन्स, नास्डाक र एस एन्ड पी ५०० सूचकांक घटेका छन् भने बढ्दो मुद्रास्फीति र विश्व आपूर्ति शृंखलामा असर पर्ने चिन्ताले लगानीकर्ता सतर्क बनेका छन् ।
विश्लेषकहरूका अनुसार हर्मुज जलडमरूमध्यमा जारी तनाव लम्बिए विश्व ऊर्जा बजार, समुद्री व्यापार र मध्यपूर्वको सुरक्षा अवस्था थप जटिल बन्न सक्ने जोखिम बढेको छ ।
