चीनले आयोजना गरेको शाङ्घाई सहयोग संगठनको सम्मेलनमा विश्वका प्रमुख नेताहरूको उपस्थितिले अन्तर्राष्ट्रिय राजनीतिमा नयाँ तरंग उत्पन्न गरेको छ । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले भन्सार लगाएर विश्व व्यापार नै अस्तव्यस्ता बनाएको बेला अमेरिका पछि विश्वको दोस्रो ठूलो अर्थतन्त्र चीनले भने विकल्पको रुपमा आफुलाई उभ्याउने कोशिस गरेको स्पष्ट संकेत दिएको छ ।
रूसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिन, भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी, आर्मेनियाका प्रधानमन्त्री निकोल पाशिन्यानलगायतका नेताहरूको सहभागितामा भइरहेको यो सम्मेलनमा चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङले क्षेत्रीय शान्ति, स्थिरता र बहुपक्षीय सहयोगमा जोड दिएका छन् । यो सम्मेलनले अमेरिका–चीन प्रतिस्पर्धाको पृष्ठभूमिमा चीनले कस्तो सन्देश दिन खोजेको छ भन्ने प्रश्न उठाएको छ ।
सम्मेलनको मुख्य आकर्षण सी जिनपिङ र अन्य नेताहरूबीचको भेटघाट र रात्रीभोज बन्यो, जहाँ सीले पुटिनसँग हाँसो र मुस्कान साटासाट गर्दै क्षेत्रीय सहयोगमा जोड दिए । मोदीसँगको भेटमा सीले “ड्रागन र हात्ती सँगै नाच्न सक्छन्” भन्दै भारत–चीन सम्बन्धलाई मजबुत बनाउने अपिल गरे । आर्मेनियाका पाशिन्यानसँगको छलफलमा सीले “उच्च गुणस्तरको बेल्ट एन्ड रोड” को महत्व उल्लेख गरे । यो सम्मेलनमा एसीओको “शाङ्घाई स्पिरिट” लाई बढावा दिँदै आन्तरिक संयन्त्र सुधार र बहुपक्षीय सहयोगमा जोड दिइएको छ, जसमा सुरक्षा, अर्थतन्त्र, र सांस्कृतिक क्षेत्रहरू समावेश छन् ।
चीनले यो सम्मेलनलाई अमेरिका–पश्चिमा केन्द्रित विश्व व्यवस्थाको विकल्पको रूपमा प्रयोग गरेको देखिन्छ । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको दोस्रो कार्यकालमा लागू भएका व्यापारिक प्रतिबन्ध र भन्सारहरूको सन्दर्भमा सीले एससीओलाई “क्षेत्रीय शान्ति र स्थिरताको जिम्मेवारी” को रूपमा प्रस्तुत गरेका छन् । भेला भएका नेताहरुले यूएनको वैश्विक भूमिकालाई समर्थन गर्दै बहुपक्षीयता र क्षेत्रीय सहयोगलाई जोड दिएका छन्, जसले ट्रम्पको “अमेरिका फर्स्ट” नीतिविरुद्ध सङ्केत गर्छ । यो सम्मेलन यरोएसिया क्षेत्रमा चीनको प्रभाव विस्तारको हिस्सा हो, जहाँ रूस र भारत जस्ता देशहरूसँगको सम्बन्धलाई मजबुत बनाएर अमेरिकी प्रभावलाई सन्तुलनमा राख्न खोजिएको छ ।
मोदीको उपस्थितिले भारतको बहुपक्षीय कूटनीतिलाई झल्काउँछ । ट्रम्पको ट्यारिफहरूबाट प्रभावित भारतले एससीओमा भाग लिएर चीनसँगको सम्बन्ध सुधार्ने प्रयास मोदीले गरेका छन्, तर सीको “ड्रागन र हात्ती” सन्देशले सीमा विवाद र आर्थिक प्रतिस्पर्धालाई नजरअन्दाज गरेको देखिन्छ । रूसका लागि यो सम्मेलन युक्रेन युद्धपछिको अलगावबाट मुक्ति पाउने अवसर हो, जसमा पुटिन र सीको मुस्कानले मस्को–बेइजिङ गठबन्धनको मजबुती देखाउँछ ।
यो सम्मेलनले एससीओलाई वैश्विक मञ्चको रूपमा स्थापित गर्ने चीनको प्रयासलाई बल पुर्याएको छ, तर यसमा ठोस नीतिगत उपलब्धिहरूको कमी छ । अमेरिकी ट्यारिफहरूको पृष्ठभूमिमा यो “फोटो अप्स” मात्र नबनेर वास्तविक सहयोगमा रूपान्तरण हुन आवश्यक छ । भारत जस्ता देशहरूका लागि यो सन्तुलनको खेल हो, जसले यूएस–चाइन प्रतिस्पर्धामा तटस्थ रहन मद्दत गर्छ । अन्ततः चीनले एससीओमार्फत बहुपक्षीयता र क्षेत्रीय स्थिरताको सन्देश दिँदै आफूलाई “शान्तिपूर्ण विश्व शक्ति” को रूपमा प्रस्तुत गर्न खोजेको छ ।
