अमेरिका र इरानबीच युद्धविराम तथा कूटनीतिक संवाद अघि बढेसँगै अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य युद्ध सुरु हुनुअघिकै स्तरमा झरेको छ । विश्व बजारको प्रमुख सूचक ब्रेन्ट क्रुडको मूल्य बिहीबार प्रतिब्यारेल ७२.४३ अमेरिकी डलरमा झरेको छ, जुन अमेरिका र इजरायलले इरानविरुद्ध सैन्य कारबाही सुरु गर्दाको मूल्यभन्दा पनि कम हो ।
युद्धका कारण तेल आपूर्तिमा अवरोध हुने आशंकाले केही साताअघि विश्व बजारमा कच्चा तेलको मूल्य तीव्र रूपमा बढेको थियो । विशेषगरी विश्व ऊर्जा आपूर्तिको प्रमुख मार्ग मानिने स्ट्रेट अफ हर्मुज प्रभावित भएपछि तेल तथा ग्यास ढुवानीमा दबाब परेको थियो । तर अमेरिका र इरानबीच युद्ध अन्त्यका लागि समझदारी भएपछि उक्त जलमार्ग पुनः नियमित रूपमा सञ्चालन हुन थालेको छ ।
जुन १७ मा अमेरिका र इरानले युद्ध अन्त्य तथा दीर्घकालीन शान्ति प्रक्रियालाई अघि बढाउने समझदारीपत्रमा हस्ताक्षर गरेका थिए । त्यसपछि दुवै देशका प्रतिनिधिबीच स्विट्जरल्यान्डमा उच्चस्तरीय वार्तासमेत सम्पन्न भइसकेको छ । समझदारीसँगै अमेरिकाले इरानी तेल निर्यातमाथिका केही प्रतिबन्धहरू खुकुलो बनाएको र इरानबाट अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा तेल आपूर्ति बढ्न थालेको अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूले जनाएका छन् ।
पछिल्ला दिनमा स्ट्रेट अफ हर्मुज हुँदै कच्चा तेल, एलएनजी, मलखाद तथा अन्य वस्तु बोकेका जहाजहरूको आवतजावत उल्लेखनीय रूपमा बढेको छ । अमेरिका र इरानले सम्भावित तनाव व्यवस्थापनका लागि संयुक्त सञ्चार संयन्त्रसमेत गठन गरेका छन्, जसले जलमार्गको सुरक्षामा सहयोग गरिरहेको बताइएको छ । सोमबारयता मात्रै ८० भन्दा बढी जहाज उक्त मार्ग प्रयोग गरेर आवतजावत गरिसकेका छन् भने सयौँ जहाज अझै खाडी क्षेत्रबाट प्रस्थानको प्रतीक्षामा छन् ।
अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य घटे पनि नेपालमा भने तत्काल इन्धनको मूल्य घट्ने सम्भावना कम देखिएको छ । नेपाल आयल निगमले भारतीय कम्पनी इन्डियन आयल कर्पोरेसन (आईओसी) बाट प्राप्त मूल्यसूचीका आधारमा मूल्य निर्धारण गर्ने भएकाले नयाँ मूल्य प्राप्त नभएसम्म समायोजन नहुने जनाएको छ ।
युद्ध सुरु भएपछि आईओसीले पेट्रोल, डिजेल र एलपी ग्यासको मूल्य उल्लेखनीय रूपमा बढाएर पठाएको थियो । त्यसपछि नेपालमा पनि पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य क्रमशः बढाइएको थियो । हाल काठमाडौंमा पेट्रोल प्रतिलिटर २१७ रुपैयाँ र डिजेल/मट्टितेल प्रतिलिटर २२५ रुपैयाँमा बिक्री भइरहेको छ ।
आईओसीले हरेक १५ दिनमा पेट्रोल र डिजेलको तथा महिनामा एकपटक एलपी ग्यास, मट्टितेल र हवाई इन्धनको मूल्य नेपाललाई पठाउने व्यवस्था छ । आगामी जुन ३० मा नयाँ मूल्यसूची प्राप्त हुने भएकाले त्यसपछि मात्रै मूल्य समायोजनको सम्भावना रहने निगमले जनाएको छ ।
अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा तेलको मूल्य उल्लेखनीय रूपमा घटिसक्दा पनि नेपाली उपभोक्ताले त्यसको लाभ नपाएको भन्दै आलोचना बढेको छ । प्रमुख प्रतिपक्षी दल नेपाली कांग्रेसका महामन्त्री प्रदीप पौडेलले विश्व बजारमा तेलको मूल्यमा ठूलो गिरावट आइसके पनि नेपाली उपभोक्ताले अझै महँगो दरमा इन्धन किन्नुपरेको भन्दै सरकारको ध्यानाकर्षण गराएका छन् ।
यद्यपि नेपाल आयल निगमले कच्चा तेल र प्रशोधित इन्धनको मूल्यबीच समयान्तर तथा लागतको फरक हुने भएकाले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा मूल्य घटे पनि त्यसको प्रभाव तत्काल नपर्ने बताएको छ । निगमका प्रवक्ता मनोजकुमार ठाकुरका अनुसार युद्धका बेला कच्चा तेल र प्रशोधित इन्धनको मूल्यबीच अस्वाभाविक अन्तर देखिएको थियो, तर अहिले बजार स्थिर बन्दै जाँदा मूल्य पनि क्रमशः घटिरहेको छ ।
उनले आगामी जुन ३० मा आईओसीबाट प्राप्त हुने नयाँ मूल्यसूची घटेर आउने अपेक्षा गरिएको र त्यस्तो भए निगम सञ्चालक समितिले नेपालमा पनि इन्धनको मूल्य घटाउने निर्णय गर्न सक्ने बताए ।
अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा तेलको मूल्य पुनः स्थिर बन्दै जाँदा नेपाली उपभोक्ताले पनि आगामी दिनमा पेट्रोलियम पदार्थको मूल्यमा राहत पाउने अपेक्षा गरिएको छ ।
