यमनस्थित इरान समर्थित हुथी विद्रोही समूहले बाब अल–मन्देब जलडमरूमध्यमा नाकाबन्दी गर्ने चेतावनी दिएपछि विश्व ऊर्जा बजारमा थप अस्थिरता देखिने संकेत गरेको छ। मध्यपूर्वमा जारी युद्धका कारण यसअघि नै कच्चा तेलको मूल्य तीव्र रूपमा बढिरहेका बेला हुथीको पछिल्लो घोषणाले अन्तर्राष्ट्रिय आपूर्ति शृङ्खलामाथि नयाँ दबाब सिर्जना गरेको हो।
हुथी समूहले मंगलबार बाब अल–मन्देब जलडमरूमध्य हुँदै हुने जहाज आवागमन अवरुद्ध गर्ने घोषणा गरेको थियो। हालसम्म समूहले उक्त नाकाबन्दी पूर्ण रूपमा कार्यान्वयन गर्न सकेको छैन। तर चेतावनीपछि केही तेल ट्यांकरहरूले रातो समुद्रबाट दक्षिणतर्फको यात्रा स्थगित गरेका छन् भने केही जहाजले आफ्नो मार्ग परिवर्तन गरेका छन्।
विश्लेषकहरूका अनुसार बाब अल–मन्देब जलडमरूमध्य विश्व व्यापारका लागि अत्यन्त महत्वपूर्ण समुद्री मार्ग हो। यो मार्गको सबैभन्दा साँघुरो भाग करिब १४ माइल चौडा छ। पछिल्लो एक महिनामा दैनिक करिब ६२ लाख ब्यारेल कच्चा तेल यही मार्ग हुँदै ढुवानी भएको तथ्यांक सार्वजनिक भएको छ।
साउदी अरेबियाले फारसी खाडीको सट्टा आफ्नो पूर्व–पश्चिम पाइपलाइनमार्फत यान्बु बन्दरगाहसम्म दैनिक ४० देखि ५० लाख ब्यारेल कच्चा तेल पुर्याएर बाब अल–मन्देब हुँदै विश्व बजारमा पठाउँदै आएको छ। यदि यो मार्ग अवरुद्ध भएमा विश्व तेल आपूर्तिमा गम्भीर असर पर्ने र वैकल्पिक ढुवानी मार्गसमेत सीमित हुने ऊर्जा विज्ञहरूको भनाइ छ।
मध्यपूर्वमा युद्ध पुनः चर्किएसँगै यो महिनामात्र कच्चा तेलको मूल्य प्रति ब्यारेल २० अमेरिकी डलरभन्दा बढीले बढिसकेको छ। बुधबार तेलको मूल्य ९५ अमेरिकी डलर नाघेको थियो, जुन जुन महिनाको सुरुआतयताकै उच्च स्तर हो। बाब अल–मन्देब पूर्ण रूपमा बन्द भएमा तेलको मूल्य थप ५ देखि १० अमेरिकी डलरसम्म बढेर प्रति ब्यारेल १०० डलरभन्दा माथि पुग्न सक्ने अनुमान गरिएको छ।
यसको सबैभन्दा ठूलो असर साउदी अरेबिया र एशियाली आयातकर्तामाथि पर्ने देखिएको छ। यान्बु बन्दरगाहबाट दैनिक २५ देखि ३५ लाख ब्यारेल साउदी कच्चा तेल बाब अल–मन्देब हुँदै एशियाली बजारतर्फ निर्यात हुने गरेको छ। चीनसहित दक्षिणपूर्वी एशियाली मुलुकहरू तेल आयातमा अत्यधिक निर्भर रहेकाले उनीहरू थप प्रभावित हुन सक्ने विश्लेषण गरिएको छ।
युरोप पनि यस संकटबाट अछुतो रहने अवस्था छैन। साउदी अरेबियाले यमन नजिकैका रिफाइनरीबाट दैनिक करिब दुई लाख ३० हजार ब्यारेल डिजेल स्वेज नहरमार्फत युरोप पठाउँदै आएको छ। हुथी आक्रमणको जोखिम बढेपछि डिजेल आपूर्तिमा अवरोध आउन सक्ने र मूल्यमा थप वृद्धि हुने सम्भावना रहेको छ। पछिल्ला दुई सातामा मात्र डिजेलको मूल्य ४० सेन्टभन्दा बढीले बढेको छ।
हुथीको चेतावनीपछि केही तेल ट्यांकरहरूले आफ्नो यात्रा बीचमै रोकेको वा फर्किएको विवरण सार्वजनिक भएको छ। समुद्री सुरक्षा कम्पनीहरूको अनुसार कम्तीमा पाँच वटा ट्यांकरले मार्ग परिवर्तन गरेका छन्। चीनतर्फ तेल बोकेर हिँडेको एक ट्यांकरसमेत यमनको समुद्री सीमाबाटै फर्किएको बताइएको छ।
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले हुथीले थप आक्रामक कदम चालेमा अमेरिकी सेना हस्तक्षेप गर्न सक्ने संकेत दिएका छन्। यद्यपि अमेरिकी नौसेना अहिले इरानसँग सम्बन्धित समुद्री क्षेत्रमा सुरक्षा व्यवस्थापनमा व्यस्त रहेकाले अर्को मोर्चा खोलिएमा उसको क्षमता थप दबाबमा पर्ने विश्लेषण गरिएको छ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार यदि बाब अल–मन्देब र होर्मुज जलडमरूमध्य दुवै मार्गमा अवरोध कायम भयो भने विश्व ऊर्जा बजारले हालसम्मकै गम्भीर आपूर्ति संकटको सामना गर्नुपर्ने अवस्था सिर्जना हुन सक्छ।
