रसुवाको भोटेकोशी नदीमा बुधबार बिहान अकस्मात आएको भीषण बाढीले रसुवा, नुवाकोट र धादिङमा ठूलो जनधनको क्षति पुर्याएको छ । बाढीले नदी किनारका बस्ती, सडक, पुल, सरकारी कार्यालय, प्रहरी चौकी तथा जलविद्युत् आयोजनामा व्यापक क्षति पुर्याएको छ भने बाढीमा परेकामध्ये धादिङका विभिन्न स्थानमा ६ जनाको शव फेला परेको छ ।
जिल्ला प्रहरी कार्यालय धादिङका अनुसार बुधबार दिउँसो ३ बजेसम्म गल्छी गाउँपालिकास्थित महेश दोभानमा एक महिलाको, गल्छीको कोल्फु खोला पुलनजिक दुई पुरुषको, सिद्धलेक गाउँपालिका–७ स्थित त्रिशूली नदी किनारमा एक जनाको तथा बेनिघाट रोराङ गाउँपालिकास्थित बेनिघाट बजार नजिक त्रिशूली किनारमा दुई महिलाको शव फेला परेको हो ।
रसुवामा सबैभन्दा ठूलो क्षति
चीनको तिब्बत क्षेत्रबाट भोटेकोशी हुँदै त्रिशूली नदीमा आएको बाढीले रसुवाको नेपाल–चीन सीमा क्षेत्रका बस्ती र बजारमा ठूलो क्षति पुर्याएको छ । विशेषगरी गोसाइँकुण्ड गाउँपालिका–२ अन्तर्गत टिमुरे र घट्टेखोला बजार बढी प्रभावित भएका छन् ।
प्रहरीका अनुसार टिमुरे बजार क्षेत्रमा करिब १०७ घर र घट्टेखोलामा ५० घर पूर्णरूपमा क्षतिग्रस्त भएका छन् । बाढीले रसुवागढीस्थित गाउँपालिका भवन, प्रहरी चौकी, भन्सार कार्यालय, सुख्खा बन्दरगाह तथा जलविद्युत् आयोजनामा समेत क्षति पुर्याएको छ ।
बाढीले स्याफ्रुबेँसीदेखि रसुवागढीसम्मको करिब १८ किलोमिटर सडक बगाएको छ । दुई जलविद्युत् आयोजनाको पहुँचमार्गमा रहेका दुई पुल तथा त्रिशूली–रसुवागढी सडकखण्डका दुई पक्की पुलसमेत बगेका छन् ।
बाढीका कारण नदी किनारका बस्ती र बजारहरू क्षणभरमै बगरमा परिणत भएका छन् । भन्सार तथा अध्यागमन कार्यालय, सडक, पुल, प्रहरी चौकी, गाउँपालिका तथा वडा कार्यालयलगायतका संरचनामा क्षति पुगेको छ भने सयौँ सवारीसाधन र नदी किनारका घरखेतसमेत बाढीले बगाएको जनाइएको छ ।
जलविद्युत् आयोजनामा ठूलो क्षति
भोटेकोशीको बाढीबाट जलविद्युत् क्षेत्रमा पनि ठूलो क्षति भएको छ । नेपाल विद्युत् प्राधिकरणका अनुसार ११ वटा जलविद्युत् आयोजना र एउटा सोलारगृहमा क्षति पुगेको छ । ती आयोजनाबाट उत्पादित कुल ४३१.१ मेगावाट विद्युत् राष्ट्रिय प्रणालीबाट विच्छेद भएको छ ।
प्रत्यक्ष क्षति पुगेका आयोजनामा १११ मेगावाटको रसुवागढी, ७८ मेगावाटको सलासुङ्गी (सान्जेन), १४.८ मेगावाटको अपर साञ्जेन, ४२.५ मेगावाटको सान्जेन, २२ मेगावाटको चिलिमे, २० मेगावाटको लाङटाङ, ६० मेगावाटको अपर त्रिशूली थ्री ए, १४.८ मेगावाटको अपर मैलुङ, ५ मेगावाटको मैलुङ, २४ मेगावाटको त्रिशूली र १४ मेगावाटको देवीघाट छन् । २५ मेगावाटको सोलार प्रणालीमा समेत क्षति पुगेको छ ।
लाङटाङ जलविद्युत् आयोजनाको सुरुङमा काम गरिरहेका २५ भन्दा बढी मजदुरसमेत सम्पर्कविहीन भएका छन् । नदीको सतहभन्दा करिब १०० मिटरमाथि रहेको सुरुङमा उनीहरू काम गरिरहेका थिए । मोबाइल सम्पर्कसमेत हुन नसकेको र आयोजनामा करिब ६० मजदुर कार्यरत रहेकाले सबैको अवस्थाबारे पूर्ण जानकारी आइनसकेको जनाइएको छ । हेडवर्क्समा कार्यरत कर्मचारी भने सुरक्षित रहेको प्रारम्भिक जानकारी छ ।
पुल र सडकमा व्यापक क्षति
बाढीले त्रिशूली नदीमाथिका कम्तीमा १९ वटा पुलमा क्षति पुर्याएको सडक विभागले जनाएको छ । सडक संरचनामा समेत ठूलो क्षति पुगेको छ । हालसम्म कम्तीमा ४० किलोमिटर सडकमा क्षति पुगेको तथा विभिन्न स्थानमा सडक भत्किएको विभागले जनाएको छ ।
धादिङ सदरमुकाम जोड्ने केउरिनी–फोस्रेटार वैकल्पिक पुलसमेत बाढीले बगाएको छ । मलेखु–फुर्केखोलाको पुल पनि बगेको छ ।
धादिङ खण्डमा त्रिशूली नदीको पानीको सतहसमेत उल्लेख्य रूपमा बढेको थियो । बाढीले नदीमाथिका तीनवटा मोटरेबल पुल बगाएको जनाइएको छ ।
नुवाकोट र तल्लो तटीय क्षेत्रमा पनि जोखिम
भोटेकोशी हुँदै त्रिशूली नदीमा आएको बाढी नुवाकोट हुँदै चितवनतर्फ समेत पुगेको थियो । चितवनको फिस्लिङ क्षेत्रभन्दा अघिल्लो भागसम्म बाढी पुगेको जिल्ला प्रशासन कार्यालय चितवनले जनाएको थियो ।
नुवाकोटको विदुर नगरपालिका–१, ४ र ९ मा पनि तीनवटा शव फेला परेको जनाइएको छ ।
पछि त्रिशूली नदीको बहाव मुग्लिङ पार गरेपछि घट्न थालेको देखिए पनि जोखिम भने कायम रहेको जनाइएको छ । नदी आसपासका बासिन्दालाई सतर्क रहन आग्रह गरिएको छ ।
जल विज्ञान तथा अनुसन्धान केन्द्र, बाढी पूर्वानुमान महाशाखाले तल्लो तटीय क्षेत्रमा समेत क्षति हुनसक्ने भन्दै आसपासका बासिन्दालाई उच्च सतर्कता अपनाउन आग्रह गरेको छ । फुर्केखोलास्थित जलमापन केन्द्रले १०.८ मिटर जलसतह मापन गरेपछि उक्त केन्द्र र पुलसमेत बाढीले बगाएको जनाइएको छ । बाढीसम्बन्धी तत्काल सूचना लिन ११५५ को २ नम्बरमा २४ घण्टा सम्पर्क गर्न सकिने बताइएको छ ।
उद्धारका लागि सेना, प्रहरी र ड्रोन परिचालन
बाढीपछि खोज तथा उद्धारका लागि नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी र सशस्त्र प्रहरीसहित विभिन्न निकाय परिचालन भएका छन् । नेपाली सेनाका कम्तीमा ६ हेलिकोप्टर उद्धारमा प्रयोग गरिएका छन् भने थप हेलिकोप्टर परिचालनको तयारी गरिएको छ । खोज तथा उद्धारलाई प्रभावकारी बनाउन तीनवटा ड्रोनसमेत प्रयोग गरिएको छ ।
सशस्त्र प्रहरी बलले उद्धारकर्ता, स्वास्थ्यकर्मी, डग सेक्सन र ड्रोन सेक्सनसहित करिब १ हजार १०० जनशक्ति रसुवाका प्रभावित क्षेत्रमा परिचालन गरेको छ ।
नेपाली सेनाले स्याफ्रुबेँसीबाट ६, मैलुङबाट दुई र धुन्चेबाट चार गरी १२ जनाको हेलिकोप्टरमार्फत उद्धार गरेको जनाइएको छ ।
हालसम्म घाइते तथा प्रभावित गरी २९ जनाको हेलिकोप्टरबाट उद्धार गरिएको छ ।
काठमाडौंमा अस्पतालहरू तयारी अवस्थामा
बाढीमा घाइते भएकाहरूलाई हेलिकोप्टरमार्फत काठमाडौं ल्याएर उपचार भइरहेको छ । त्रिवि शिक्षण अस्पतालमा १२ जना र राष्ट्रिय ट्रमा सेन्टरमा तीन जना गरी १५ जना घाइतेको उपचार भइरहेको जनाइएको छ । ट्रमा सेन्टरमा उपचाररत तीनमध्ये एक जनाको अवस्था गम्भीर रहेको तथा अधिकांश घाइतेको पेट, हात र कम्मरमा चोट लागेको बताइएको छ ।
स्वास्थ्य मन्त्रालयले वीर अस्पताल, त्रिवि शिक्षण अस्पताल र राष्ट्रिय ट्रमा सेन्टरलाई तयारी अवस्थामा राखेको छ । वीर अस्पताल र ट्रमा सेन्टरमा बाढीपीडितका लागि १०० शय्या छुट्याइएको छ ।
त्रिवि शिक्षण अस्पतालले सम्भावित ठूलो संख्यामा घाइते आउन सक्ने अवस्थालाई ध्यानमा राख्दै ‘डिजास्टर कोड’ सक्रिय गरेको छ । अस्पतालले स्वास्थ्यकर्मीलाई तयारी अवस्थामा राख्नुका साथै दुई चिकित्सक र एक प्यारामेडिकसहितको टोली प्रभावित क्षेत्रमा पठाएको छ ।
एपीएफ अस्पताल बलम्बुबाट पाँच चिकित्सकसहित १७ जना स्वास्थ्यकर्मीको टोलीसमेत प्रभावित क्षेत्रमा परिचालन गरिएको छ ।
विश्व स्वास्थ्य संगठनले बाढी प्रभावितका लागि करिब एक हजार जनालाई पुग्ने आधारभूत औषधि तथा स्वास्थ्य उपकरण र २४ वर्गमिटरका १५ वटा आपतकालीन टेन्ट पठाउने जनाएको छ ।
प्रहरी र सशस्त्रका दर्जनौँ सुरक्षाकर्मी सम्पर्कविहीन
बाढीले सुरक्षा निकायका संरचनामा समेत ठूलो क्षति पुर्याएको छ । रसुवामा नेपाल प्रहरीका ३२ जना सुरक्षाकर्मी सम्पर्कविहीन छन् । बाढीले इलाका प्रहरी कार्यालय टिमुरे, स्याफ्रुबेँसी प्रहरी चौकी, रसुवागढी र मैलुङ प्रहरी कार्यालयमा क्षति पुर्याएको छ ।
यस्तै, टिमुरे बीओपीमा कार्यरत सशस्त्र प्रहरीका नौ जना पनि सम्पर्कमा नआएको सशस्त्र प्रहरीले जनाएको छ ।
रसुवा अस्पतालमा मात्रै बाढीपहिरोमा परी घाइते भएका २४ जना पुगेका थिए । उपचारका क्रममा एक जनाको मृत्यु भएको र गम्भीर अवस्थाका छ जनालाई थप उपचारका लागि अन्य अस्पतालमा रेफर गरिएको थियो ।
मृतकको संख्या बढ्दै
बाढीमा परी रसुवामा एक घाइतेको उपचारका क्रममा मृत्यु भएपछि हालसम्म आठ जनाको मृत्यु भएको प्रारम्भिक विवरण सार्वजनिक भएको थियो । नुवाकोटमा तीन तथा धादिङको गल्छी गाउँपालिकास्थित महेश दोभानमा चार शव फेला परेको विवरणसमेत आएको थियो । त्यसपछि धादिङका अन्य स्थानमा समेत थप शव फेला परेका छन् ।
धादिङमा मात्रै पछिल्लो विवरणअनुसार ६ शव फेला परेको छ । बाढीको बहाव त्रिशूली नदी हुँदै लामो दूरीसम्म पुगेकाले मृतक तथा बेपत्ताको संख्या अझै बढ्न सक्ने र खोज तथा उद्धार जारी रहेको अवस्था छ ।
नदी थुनिएको क्षेत्रमा अझै जोखिम
राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणले नदी थुनिएको स्थानमा अझै ताल पूर्णरूपमा नखुलेका कारण भोटेकोशी र त्रिशूली नदी क्षेत्रमा जोखिम कायमै रहेको जनाएको छ। अर्को सूचना जारी नभएसम्म नदीबाट टाढा सुरक्षित स्थानमा बस्न प्राधिकरणले आग्रह गरेको छ ।
हेलिकोप्टर र ड्रोन प्रयोग गर्ने सबै संघसंस्थालाई जिल्ला प्रशासन कार्यालय, सुरक्षा निकाय तथा सम्बन्धित स्थानीय तहसँग समन्वय गरेर खोज तथा उद्धारमा सहयोग गर्न पनि प्राधिकरणले आग्रह गरेको छ।
यसैबीच, बाढीका कारण प्रतिनिधिसभामा बुधबारका लागि तय गरिएको प्रधानमन्त्रीसँगको प्रत्यक्ष प्रश्नोत्तर कार्यक्रमसमेत स्थगित गरिएको छ। प्रधानमन्त्री वालेन्द्र शाह विपद्पछिको खोज, उद्धार तथा राहत व्यवस्थापनका लागि विभिन्न संयन्त्रसँग छलफलमा व्यस्त रहेको जनाइएको छ।
राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलले बाढीबाट भएको धनजनको क्षतिप्रति दुःख व्यक्त गर्दै उद्धार तथा राहत कार्यलाई तीव्रता दिन सरकार, राजनीतिक दल, सामाजिक संघसंस्था, सुरक्षा निकाय तथा आम नागरिकलाई आह्वान गरेका छन्। तल्लो तटीय क्षेत्रका बासिन्दालाई सतर्क रहन र आवश्यक समन्वय तथा सहयोगमा जुट्नसमेत उनले आग्रह गरेका छन्।
भोटेकोशीमा आएको अकस्मातको बाढीले केही घण्टामै सीमावर्ती बजार र बस्ती, सडक तथा पुलदेखि जलविद्युत् र सरकारी संरचनासम्म ठूलो क्षति पुर्याएपछि अहिले प्रभावित क्षेत्रमा खोज, उद्धार, उपचार र क्षतिको विवरण संकलनलाई प्राथमिकता दिइएको छ। पानीको बहाव केही क्षेत्रमा घट्न थाले पनि नदी थुनिएको स्थान पूर्णरूपमा नखुलेसम्म तल्लो तटीय क्षेत्रमा जोखिम कायमै रहेको सुरक्षा तथा विपद् व्यवस्थापन निकायहरूले जनाएका छन्।
