काठमाडौं । रसुवाको भोटेकोशी नदीमा बुधबार बिहान आएको आकस्मिक तथा विनाशकारी बाढीले ठूलो मानवीय र भौतिक क्षति पुर्याएको छ । साँझसम्म प्राप्त विवरणअनुसार बाढी र त्यसपछि त्रिशूली नदीमा बगेका शवसमेत गरी कम्तीमा ९५ जनाको मृत्यु पुष्टि भएको छ ।
मृतकमध्ये २७ महिला, ३७ पुरुष, ६ बालिका, ५ बालक र २० जनाको पहिचान खुल्न बाँकी रहेको प्रहरीले जनाएको छ । खोज तथा उद्धार कार्य जारी रहेकाले मृतक र बेपत्ताको संख्या अझ बढ्न सक्ने देखिएको छ ।
बाढीले विशेषगरी रसुवाको टिमुरे, स्याफ्रुबेँसी, मैलुङलगायतका क्षेत्रमा ठूलो विनाश गरेको छ । बस्ती, घर, प्रहरी चौकी, भन्सार कार्यालय, सडक, पुल तथा विद्युत् संरचना बाढीको चपेटामा परेका छन् । रसुवागढी नाका जोड्ने सडक र पुलहरूमा क्षति पुगेपछि नेपाल–चीन सीमा व्यापार तथा आवागमनसमेत प्रभावित भएको छ ।
सयौं मानिस अझै सम्पर्कविहीन
बाढीको सबैभन्दा गम्भीर पक्ष ठूलो संख्यामा मानिस सम्पर्कविहीन हुनु हो । नेपाल पर्यटन बोर्डका अनुसार गोसाइँकुण्ड तथा कैलाश मानसरोवर यात्रामा गएका ३८४ पर्यटक (२९१ विदेशी र ९३ नेपाली) सम्पर्कविहीन छन् । उनीहरू विभिन्न ट्राभल तथा ट्रेकिङ कम्पनीमार्फत प्रभावित क्षेत्रमा पुगेका थिए । उनीहरूको अवस्थाबारे खोजी भइरहेको छ ।
त्यस्तै, रसुवाको टिमुरे र मैलुङ क्षेत्रमा खटिएका १३ जना सशस्त्र प्रहरी कर्मचारीसमेत सम्पर्कविहीन भएका छन् । सशस्त्र प्रहरीका अनुसार टिमुरेमा ९ र मैलुङमा ४ जना सम्पर्कविहीन छन् ।
नुवाकोटमा त्रिशूली नदी किनारबाट तीन जनाको शव फेला परेको विवरण आएको छ । बाढीमा बगेका मानिस तथा वस्तुहरू त्रिशूली नदी हुँदै तलतर्फ पुगेकाले यसको प्रभाव नुवाकोटसँगै धादिङ, गोरखा, तनहुँ र चितवनसम्म परेको छ ।
तिब्बततर्फबाट एक्कासि आएको बाढी
बुधबार बिहान करिब ९ बजेतिर रसुवाको भोटेकोशीमा एक्कासि ठूलो बाढी आएको जानकारी जिल्ला प्रशासनलाई प्राप्त भएको थियो । प्रारम्भिक विवरणअनुसार बाढी तिब्बततर्फबाट ल्हेन्दे खोलाको बाटो हुँदै आएको हो । बाढी आउनुअघि स्थानीय बस्तीलाई पर्याप्त समयको पूर्वसूचना प्राप्त हुन नसक्दा ठूलो क्षति भएको देखिन्छ ।
बाढीको वास्तविक कारणबारे अनुसन्धान भइरहेको छ । प्रारम्भिक वैज्ञानिक आकलनअनुसार तिब्बततर्फको ल्हेन्दे नदीमा हिमपहिरो वा बरफ–चट्टानको ठूलो पहिरो खसेर नदी थुनिएको र त्यसपछि अचानक पानीको बाँध फुट्दा बाढी आएको हुनसक्ने अनुमान गरिएको छ । यसबारे नेपाल र चीनका विज्ञ तथा सम्बन्धित निकायले थप अध्ययन गरिरहेका छन् ।
बस्ती र बजार क्षेत्रमा ठूलो विनाश
भोटेकोशीको बाढीले नदी किनारका बस्तीहरूमा ठूलो क्षति गरेको छ । रसुवाका स्याफ्रुबेँसी, टिमुरे, मैलुङ, बेत्रावती, सल्लेटार, शान्तिबजार, पैरेबेँसी, खाल्टेबस्ती, सोलेलगायतका क्षेत्रमा बाढीको प्रभाव परेको छ । स्थानीय अधिकारीहरूका अनुसार कतिपय स्थानमा घर तथा संरचनाहरू बगाएका छन् भने बजार तथा नदी किनारका संरचनामा ठूलो क्षति पुगेको छ ।
टिमुरे क्षेत्रमा रहेको भन्सार कार्यालय, प्रहरी संरचना तथा अन्य सरकारी र निजी भवनहरू समेत प्रभावित भएका छन् । रसुवागढी नाका जोड्ने सडक र पुल क्षतिग्रस्त हुँदा सीमावर्ती क्षेत्रको आवागमन अवरुद्ध भएको छ ।
१३ जलविद्युत् आयोजनामा ७४८ मेगावाट क्षमतामा असर
बाढीले रसुवा र नुवाकोटको जलविद्युत् क्षेत्रमा पनि ठूलो क्षति पुर्याएको छ। प्रारम्भिक विवरणअनुसार १३ वटा जलविद्युत् आयोजनाका कुल ७४८.१२ मेगावाट क्षमतामा असर परेको छ ।
यसमा सञ्चालनमा रहेका ८ आयोजनाबाट उत्पादन भइरहेको करिब ३५४.१ मेगावाट विद्युत् राष्ट्रिय प्रसारण प्रणालीबाट विच्छेद भएको छ भने निर्माणाधीन पाँच आयोजनाका करिब ३९४ मेगावाट क्षमताका संरचना प्रभावित भएका छन् ।
रसुवामा सञ्चालित रसुवागढी, सान्जेन खोला, चिलिमे र लाङटाङ खोलालगायतका आयोजनाको उत्पादन प्रभावित भएको छ । नुवाकोटमा माथिल्लो त्रिशूली–३ ए, त्रिशूली जलविद्युत् केन्द्र, देवीघाटलगायतका आयोजनाको उत्पादनसमेत अवरुद्ध भएको छ ।
निर्माणाधीन २१६ मेगावाटको माथिल्लो त्रिशूली–१ को पहुँचमार्ग, सुरुङ तथा साइट क्याम्पमा क्षति पुगेको छ। त्यस्तै रसुवा–भोटेकोशी र माथिल्लो मैलुङ–ए आयोजनाका महत्वपूर्ण संरचनामा पनि क्षति पुगेको प्रारम्भिक विवरण छ। निजी क्षेत्रका जलविद्युत् आयोजनामा मात्रै अर्बौं रुपैयाँ बराबरको भौतिक क्षति भएको ऊर्जा प्रवर्द्धकहरूको प्रारम्भिक आकलन छ।
विद्युत् आपूर्ति र सञ्चारमा समेत असर
विद्युत् संरचनामा क्षति पुगेपछि रसुवामा विद्युत् आपूर्ति पुनःस्थापना गर्न कठिनाइ भएको छ। नेपाल विद्युत् प्राधिकरणका अनुसार वैकल्पिक स्रोतबाट समेत तत्काल पूर्ण आपूर्ति गर्न समस्या भएको छ। नुवाकोट र धादिङका केही क्षेत्रमा भने वैकल्पिक प्रणालीमार्फत आंशिक रूपमा विद्युत् आपूर्ति सञ्चालनमा ल्याइएको छ।
बाढी तथा पहिरोले सडक र सञ्चार संरचनामा समेत क्षति पुर्याएका कारण प्रभावित क्षेत्रमा उद्धार टोली र उपकरण पुर्याउन कठिनाइ भइरहेको छ। कतिपय स्थानमा सडक तथा पुल नै बगाएकाले प्रभावित बस्तीको अवस्थाबारे यकिन विवरण लिनसमेत कठिन भइरहेको अधिकारीहरूले बताएका छन्।
त्रिशूली हुँदै तल्लो तटीय क्षेत्रमा जोखिम
भोटेकोशीको बाढी त्रिशूली नदीमा मिसिएपछि त्यसको प्रभाव नदीको तल्लो तटीय क्षेत्रमा समेत परेको छ। नुवाकोट, धादिङ, गोरखा, तनहुँ र चितवनतर्फ नदी किनारका बस्तीमा उच्च सतर्कता अपनाइएको छ।
चितवनको नारायणगढ क्षेत्रमा समेत बाढी पुगेको थियो। प्रशासनले नदी किनारका बस्ती र संवेदनशील क्षेत्रमा निगरानी बढाएको छ। देवघाट क्षेत्रमा नदी किनारमा रहेका केही बस्ती तथा वृद्धाश्रमका मानिसलाई सुरक्षित स्थानमा सारिएको छ।
बाढीको पूर्ण क्षतिको विवरण आउन बाँकी
बाढी आएको केही घण्टामै ठूलो क्षेत्र प्रभावित भएकाले मानवीय र भौतिक क्षतिको पूर्ण विवरण अझै संकलन हुन सकेको छैन। कतिपय प्रभावित क्षेत्र सडक तथा सञ्चार सम्पर्कबाट विच्छेद भएका छन्। त्यसैले अहिले सार्वजनिक भएका मृतक, बेपत्ता तथा संरचनागत क्षतिको संख्या प्रारम्भिक हुनसक्छ।
यस विपद्को वास्तविक मानवीय मूल्य खोज तथा उद्धार कार्य अघि बढ्दै जाँदा थप स्पष्ट हुनेछ। विशेषगरी सम्पर्कविहीन पर्यटक, सुरक्षाकर्मी, जलविद्युत् आयोजना तथा नदी किनारका बस्तीमा रहेका नागरिकको अवस्था पत्ता लगाउनु अहिलेको मुख्य चुनौती बनेको छ।
भोटेकोशीको यो बाढीले सीमावर्ती व्यापारिक क्षेत्र, पर्यटन, ऊर्जा उत्पादन, सडक तथा सञ्चार पूर्वाधार र स्थानीय जनजीवनलाई एकैपटक प्रभावित गरेको छ। प्रारम्भिक क्षतिको परिमाण नै ठूलो देखिएकाले पुनःस्थापना र पुनर्निर्माणमा राज्यले ठूलो स्रोत परिचालन गर्नुपर्ने अवस्था देखिएको छ।
