पृथ्वीका सबैभन्दा अग्ला हिमालहरूमा एउटा अलिखित नियम छ– हिमाल कसैको ऋणी रहँदैन । अनुभव, कीर्तिमान, साहस वा विश्वव्यापी ख्याति जति नै ठूलो किन नहोस्, अन्तिम निर्णय सधैँ हिमालकै हुन्छ ।
यही कठोर यथार्थ फेरि एकपटक पाकिस्तानको काराकोरम पर्वतशृंखलामा दोहोरिएको छ । ८,०४७ मिटर अग्लो ब्रड पिकमा आएको हिमपहिरोपछि विश्वप्रसिद्ध नेपाली मूलका पर्वतारोही निर्मल “निम्स” पूर्जा सहित १० सदस्यीय अन्तर्राष्ट्रिय आरोहण टोली सम्पर्कविहीन भएको समाचारले संसारभरका पर्वतारोही, उद्धारकर्मी र नेपालीहरूलाई चिन्तित बनाएको छ ।
अहिलेसम्म चार जनाको शब भेटिएको र दुई जनाको पहिचान खुलेको बताइए पनि निर्मलसहित अन्यको अवस्थाबारे निश्चित रूपमा केही भन्न सकेको छैन । शुक्रबार बिहानै देखि सुरु भएको सर्च एण्ड रेस्क्यू कार्य साँझ परेपछि स्थगित भएको छ । यता, निर्मल पूर्जाको ट्र्याकिङ उपकरणमा केही गतिविधि देखिएको भन्ने प्रारम्भिक सूचनाले आशाको सानो झिल्को भने अझै निभ्न दिएको छैन ।
विश्वका सबैभन्दा साहसी आरोहीमध्ये एक मानिने व्यक्ति अहिले स्वयं हिमालको कठोर परीक्षामा छन् ।
एउटा फराकिलो शिखर, जसले आरोहीलाई झुक्याउँछ
ब्रड पिक विश्वको १२औँ अग्लो हिमाल हो। पाकिस्तान र चीनको सिमानामा, काराकोरम पर्वतशृंखलाभित्र उभिएको यो हिमाल ८,०४७ मिटर अग्लो छ। पाकिस्तानका आठ हजारे हिमालहरूमध्ये यो के–टु र नङ्गा पर्वतपछि तेस्रो अग्लो हिमाल हो ।
यसको नाम जति सरल सुनिन्छ, आरोहण त्यति नै जटिल छ ।
सन् १८५६ मा बेलायती सर्वेक्षक कर्नेल हेनरी गॉडविन–अस्टेनले यसको करिब डेढ किलोमिटर लामो समथर शिखररेखा देखेर “ब्रड पिक” नाम दिएका थिए । स्थानीय बाल्टी भाषामा भने यसलाई “फाल्चोर” भनिन्छ ।
पहिलो नजरमा यो हिमाल अरू आठ हजारे हिमालजस्तो ठाडो र डर लाग्दो देखिँदैन । त्यसैले कतिपयले यसलाई “सहज” हिमाल ठान्ने भूल गर्छन् । तर वास्तविक चुनौती अन्तिम केही सय मिटरमा सुरु हुन्छ ।
शिखर देखिन्छ, तर अझै टाढा हुन्छ
ब्रड पिकको सबैभन्दा ठूलो धोका यसको अन्तिम भाग हो ।
आरोहीहरू करिब ८,०२८ मिटर उचाइको चट्टानी टाकुरामा पुग्दा धेरैलाई लाग्छ—यही नै शिखर हो। तर वास्तविक शिखर अझै करिब दुई दर्जन मिटर माथि र लामो हिमरेखा पार गरेपछि मात्र आउँछ ।
यो दूरी नक्सामा सानो देखिए पनि आठ हजार मिटरभन्दा माथिको “डेथ जोन” मा हरेक पाइला जीवन र मृत्युबीचको संघर्ष हुन सक्छ । त्यहाँ शरीरमा अक्सिजनको मात्रा समुद्री सतहको एक तिहाइभन्दा कम हुन्छ । हरेक पाइला भारी लाग्छ । चिसो, तीव्र हावा र थकानले निर्णय क्षमता कमजोर बनाउँछ। यही कारण ब्रड पिकमा धेरै दुर्घटना शिखर नजिक वा फर्किने क्रममा हुने गरेका छन् ।
इतिहासले सम्झिने आरोहणहरू
ब्रड पिकको पहिलो सफल आरोहण सन् १९५७ जुन ९ मा अस्ट्रियाली पर्वतारोहीहरूको टोलीले गरेको थियो । फ्रीट्ज विन्टरस्टेलर, मार्कस श्मुक, हर्मन बुह्ल र कुर्ट दिम्बेर्गरले कृत्रिम अक्सिजन र उच्च उचाइका भरियाको सहयोगबिनै शिखर चुमेका थिए ।
त्यसयता यो हिमालले अनेकौँ ऐतिहासिक क्षण देखेको छ ।
सन् १९८३ मा पोल्यान्डकी क्रिस्टिना पाल्मोस्का पहिलो महिला आरोही बनिन्। एक वर्षपछि क्रिस्टोफ विलिस्कीले केवल २१ घण्टा ३० मिनेटमा एक्लै ब्रड पिक आरोहण गरेर विश्व पर्वतारोहण इतिहासमा नयाँ अध्याय थपे। सन् २०१३ मा भने पोल्यान्डकै टोलीले पहिलो हिउँदे आरोहण सम्पन्न गर्यो।
यी सबै सफलताले एउटा कुरा प्रमाणित गर्छन्—ब्रड पिकले सफलता दिन्छ, तर सजिलै दिँदैन ।
निर्मल पूर्जा : जसले “असम्भव” शब्दलाई चुनौती दिए
विश्व पर्वतारोहणको इतिहासमा निर्मल पूर्जाको नाम एउटा छुट्टै अध्याय हो ।
नेपालको म्याग्दीमा जन्मिएका उनी ब्रिटिस सेनाको रोयल मरीन र विशेष फौजसम्म पुगेका सैनिक थिए । तर उनको वास्तविक परिचय हिमालसँग जोडियो ।
सन् २०१९ मा उनले ‘प्रोजेक्ट पोसिबल’ मार्फत विश्वका सबै १४ वटा आठ हजारे हिमाल केवल ६ महिना ६ दिन मा आरोहण गरेर पर्वतारोहणको सबैभन्दा ठूलो कीर्तिमानमध्ये एक बनाए । यसअघि यही उपलब्धिका लागि करिब आठ वर्ष लागेको थियो ।
उनले केवल गति मात्र होइन, उद्धार अभियानमा पनि नयाँ उदाहरण प्रस्तुत गरेका छन् । अन्नपूर्ण, धौलागिरि, सगरमाथा र कञ्चनजङ्घालगायतका हिमालमा उनले जोखिम मोलेर धेरै आरोहीको ज्यान बचाएका छन् । सगरमाथाको प्रसिद्ध “हिलारी स्टेप” मा लामो मानव जाम देखाउने उनको तस्वीरले संसारलाई हिमालको वास्तविकता सम्झाएको थियो ।
नेटफ्लिक्समा बनेको “१४ पिक्स: नथिङ इज इम्पोसिबल” वृत्तचित्रले उनलाई विश्वभर परिचित बनायो । उनी केवल पर्वतारोही होइनन्, साहस, आत्मविश्वास र नेतृत्वका प्रतीक बने ।
इतिहासको अर्को पाना लेख्ने तयारी
पाकिस्तान जानुअघि निर्मल पूर्जाले सामाजिक सञ्जालमा एउटा सन्देश लेखेका थिए ।
उनको प्रारम्भिक योजना ग्यासरब्रुम–२ मात्र आरोहण गर्ने थियो । तर अन्तिम समयमा उनले ब्रड पिक पनि थप्ने निर्णय गरे । यदि यो अभियान सफल भएको भए उनी कृत्रिम अक्सिजनबिनै विश्वका सबै १४ वटा आठ हजारे हिमाल दोस्रो पटक आरोहण गर्ने इतिहासकै पहिलो व्यक्ति बन्ने यात्रामा केवल एक हिमाल टाढा पुग्ने थिए ।
उनले लेखेका थिए—
“अवसर ठूलो आवाज निकालेर आउँदैन । मौनतामा निरन्तर काम गरिरहेकाहरूलाई यसले बिस्तारै बोलाउँछ ।”
र अन्त्यमा उनले ब्रड पिकलाई सम्बोधन गर्दै लेखेका थिए—
“म तिमीसँग एउटा मात्रै कुरा माग्छु—सुरक्षित रूपमा उक्लिन र सुरक्षित रूपमा फर्किन । कुनै पनि हिमाललाई म कहिल्यै सामान्य ठान्दिनँ ।”
आज ती शब्दहरू संसारभरका पर्वतप्रेमीले फेरि सम्झिरहेका छन् ।
हिमालको अगाडि सबै बराबर
ब्रड पिकको हिमपहिरोले फेरि एकपटक सम्झाएको छ—पर्वतारोहणमा कीर्तिमानले जोखिम हटाउँदैन । अनुभवले सम्भावना बढाउँछ, तर प्रकृतिमाथि विजयको ग्यारेन्टी दिँदैन ।
निर्मल पूर्जा केवल एउटा सफल पर्वतारोही होइनन्; उनी नेपाली साहस, आत्मविश्वास र विश्वस्तरीय क्षमताका प्रतीक हुन् । त्यसैले आज उनको खोजी केवल एउटा आरोहीको खोजी होइन, लाखौँ नेपालीको आशा र प्रार्थनाको विषय बनेको छ ।
काराकोरमका हिमालहरू अहिले पनि मौन छन् । ब्रड पिकको हिउँले अझै कुनै उत्तर दिएको छैन । तर संसारभरका मानिसहरू एउटै समाचारको प्रतीक्षामा छन्—विश्वले साहसको पर्याय मान्ने निर्मल पूर्जा फेरि एकपटक सुरक्षित फर्किनेछन् भन्ने खबर ।
