सान फ्रान्सिस्को, क्यालिफोर्निया । नेपालको ग्रामीण तथा दुर्गम क्षेत्रका धेरै विद्यालयहरूमा अझै पनि कम्प्युटर, इन्टरनेट तथा आधुनिक शैक्षिक स्रोत–साधनको पहुँच सीमित छ । शहरी क्षेत्रको तुलनामा हिमाली तथा पहाडी जिल्लाका विद्यार्थीहरूले डिजिटल शिक्षाका अवसरहरू निकै कम मात्रामा प्राप्त गरिरहेका छन् ।
विश्वभर शिक्षामा प्रविधिको प्रयोग तीव्र रूपमा बढिरहेको अवस्थामा नेपालका धेरै विद्यालयहरू अझै पनि विद्यार्थीहरूलाई डिजिटल युगका आवश्यकता र अवसरसँग जोड्न आवश्यक पूर्वाधार र स्रोत–साधनको अभावसँग जुधिरहेका छन् ।
यही शैक्षिक अन्तरलाई कम गर्ने उद्देश्यका साथ स्थापना भएको हो डिजिटल ब्रिजेस फर नेपाल (डिबीफोरएन) । शिक्षामा पहुँच विस्तार गर्ने, प्रविधिमार्फत युवाहरूलाई सशक्त बनाउने तथा शिक्षामार्फत समुदायलाई सुदृढ र सबल बनाउने लक्ष्यका साथ अघि बढिरहेको यो संस्था आज ग्रामीण नेपालमा डिजिटल शिक्षाको अग्रणी अभियानका रूपमा स्थापित भएको छ ।
डिजिटल ब्रिजेस फर नेपालको स्थापना नेपालको २०७२ सालको विनाशकारी भूकम्पपछि भएको हो । संस्थाका संस्थापक एन्टोइन एडमण्डले नेपाल भ्रमणका क्रममा भूकम्पले पुर्याएको भौतिक क्षतिको अवलोकन गर्नुका साथै शहरी क्षेत्र र दुर्गम गाउँहरूबीच रहेको शैक्षिक असमानतालाई पनि नजिकबाट बुझे ।
नेपालका विभिन्न दुर्गम जिल्लामा रहेका विद्यालयहरूको भ्रमणका क्रममा उनले सिक्न उत्सुक विद्यार्थी, आफ्नो समुदायप्रति समर्पित शिक्षक तथा सीमित स्रोत–साधनका बीच पनि नयाँ पुस्ताका लागि राम्रो शैक्षिक अवसर सिर्जना गर्न प्रयासरत स्थानीय नेतृत्वसँग भेटघाट गरे । यी अनुभवहरूले उनलाई ग्रामीण तथा पिछडिएका समुदायका विद्यार्थीहरूलाई प्रविधि र गुणस्तरीय शिक्षासँग जोड्ने उद्देश्यका साथ डिजिटल ब्रिजेस फर नेपाल स्थापना गर्न प्रेरित गर्यो ।
उनी नेपाली जनताको साहस, धैर्यता र कठिन परिस्थितिसँग जुध्ने क्षमताबाट प्रभावित भए । विद्यालय भवनको पुनर्निर्माण आवश्यक भए पनि विद्यार्थीहरूलाई कम्प्युटर, इन्टरनेट तथा आधुनिक शैक्षिक स्रोत–साधनमा पहुँच उपलब्ध गराउनु दीर्घकालीन रूपमा अझ प्रभावकारी हुने निष्कर्षमा उनी पुगे । यही सोचका साथ उनले डिजिटल ब्रिजेस फर नेपालको स्थापना गरे । संस्थाको मुख्य उद्देश्य शिक्षा, प्रविधि र स्थानीय साझेदारीमार्फत दुर्गम तथा पिछडिएका समुदायका विद्यार्थीहरूलाई नयाँ अवसर प्रदान गर्नु र उनीहरूलाई डिजिटल युगका आवश्यक ज्ञान तथा सीपसँग जोड्नु हो ।
हाल डिजिटल ब्रिजेस फर नेपाल संयुक्त राज्य अमेरिकामा ५०१(सी)(३) अन्तर्गत गैरनाफामूलक संस्थाका रूपमा दर्ता भई सञ्चालन भइरहेको छ । न्यूयोर्क, न्यूजर्सी र काठमाडौंमा कार्यालय रहेको यस संस्थाले स्थानीय सरकार, विद्यालय, शिक्षक, अभिभावक तथा समुदायसँग सहकार्य गर्दै ग्रामीण नेपालमा डिजिटल शिक्षाको विस्तारमा उल्लेखनीय योगदान पुर्याइरहेको छ ।
संस्थाको प्रमुख कार्यक्रम कोलाबोरेटिभ लर्निङ इन्भाइरोन्मेन्ट सेन्टर (सीएलइसी) हो । यो केवल कम्प्युटर प्रयोगशाला मात्र नभई आधुनिक शिक्षाका लागि आवश्यक स्रोत र सुविधासहितको सिकाइ केन्द्र हो । यहाँ विद्यार्थीहरूले कम्प्युटर तथा इन्टरनेटको प्रयोग गर्न, अध्ययन तथा अनुसन्धान गर्न, समूहगत रूपमा सिक्न र विभिन्न शैक्षिक सामग्रीमा पहुँच प्राप्त गर्न सक्छन् । यस कार्यक्रमले विद्यार्थीहरूलाई डिजिटल सीप विकास गर्न र आधुनिक शिक्षासँग जोडिन सहयोग पुर्याउँछ ।
संस्थाले शिक्षकहरूको क्षमता अभिवृद्धिलाई पनि विशेष महत्व दिएको छ । विभिन्न तालिम तथा प्रशिक्षण कार्यक्रममार्फत शिक्षकहरूलाई कक्षाकोठामा प्रविधिको प्रभावकारी प्रयोग गर्ने सीप प्रदान गरिन्छ । यसले शिक्षण प्रक्रियालाई थप प्रभावकारी, सहभागितामूलक तथा विद्यार्थी केन्द्रित बनाउन सहयोग पुर्याउँछ । साथै, शिक्षकहरूले आधुनिक शैक्षिक सामग्री र प्रविधिको प्रयोगमार्फत विद्यार्थीहरूको सिकाइ अनुभवलाई अझ गुणस्तरीय बनाउन सक्ने अवसर प्राप्त गर्छन् ।
संस्थाका अनुसार हालसम्म १,१७० भन्दा बढी विद्यार्थीहरूले आधुनिक शैक्षिक प्रविधिमा पहुँच प्राप्त गरी प्रत्यक्ष लाभ लिएका छन् । सन् २०२५ मा मात्र ५१७ भन्दा बढी विद्यार्थी विभिन्न कार्यक्रमहरूमा सहभागी भएका थिए । त्यस्तै, सन् २०१९ देखि २०२५ सम्म ५४ भन्दा बढी शिक्षकहरूले प्रविधिसम्बन्धी तालिम प्राप्त गरेका छन् । सहभागी विद्यालयहरूले विद्यार्थीहरूको सहभागिता, डिजिटल सीप तथा सूचना तथा सञ्चार प्रविधि (आइसीटी) सम्बन्धी ज्ञानमा उल्लेखनीय सुधार भएको बताएका छन् ।
संस्थाको कार्यक्रम हाल नेपालको विभिन्न दुर्गम तथा भौगोलिक रूपमा चुनौतीपूर्ण जिल्लाहरूमा विस्तार भइसकेको छ । कालिकोट, मुस्ताङ, मनाङ, गोरखा, स्याङ्जा, काठमाडौं, सोलुखुम्बु, खोटाङ, उदयपुर र मोरङ जिल्लामा हालसम्म २० वटा कोलाबोरेटिभ लर्निङ इन्भाइरोन्मेन्ट सेन्टर (सीएलइसी) स्थापना गरिएको छ । यी मध्ये धेरै स्थानमा विद्यार्थीहरूले पहिलो पटक कम्प्युटर, इन्टरनेट तथा डिजिटल शिक्षासम्बन्धी स्रोत–साधन प्रयोग गर्ने अवसर प्राप्त गरेका छन् ।
हाल गोरखा, पर्वत, सिन्धुपाल्चोक, दोलखा, महोत्तरी, खोटाङ, धनकुटा र मोरङ जिल्लामा थप १२ वटा सीएलइसी केन्द्र निर्माणको चरणमा छन् । साथै, अछाम, बाजुरा, लमजुङ, नवलपुर, नुवाकोट, काठमाडौं, सिन्धुपाल्चोक, ओखलढुंगा र सोलुखुम्बु जिल्लामा नयाँ केन्द्र स्थापना गर्ने प्रस्तावहरू अघि बढाइएका छन् ।
हालै सान फ्रान्सिस्कोमा आयोजित एक कार्यक्रममा डिजिटल ब्रिजेस फर नेपालका उपलब्धि, सञ्चालित परियोजना तथा भावी योजनाबारे जानकारी दिइएको थियो । कार्यक्रममा संस्थाका समर्थकहरू तथा नेपाली डायस्पोराका सदस्यहरूको उल्लेखनीय सहभागिता रहेको थियो ।
कार्यक्रमलाई सम्बोधन गर्दै डिजिटल ब्रिजेस फर नेपाल यूएसएका अध्यक्ष क्लाउड रुसेलले संस्थाको मुख्य उद्देश्य विद्यालय भवन निर्माण गर्नु नभई विद्यालयहरूमा गुणस्तरीय शिक्षा र प्रविधिमा पहुँच विस्तार गर्नु रहेको बताए ।
“हामी विद्यालय भवनहरू निर्माण गरिरहेका छैनौँ, हामी अवसरहरू निर्माण गरिरहेका छौँ,” उनले भने ।
उनका अनुसार आजको शिक्षा केवल कक्षाकोठा र पाठ्यपुस्तकमा सीमित हुन सक्दैन । यसले विद्यार्थीहरूलाई प्रविधि, सूचना र विश्वव्यापी अवसरसँग जोड्न आवश्यक छ । उनले डिजिटल ब्रिजेस फर नेपालले विद्यार्थीहरूमा डिजिटल सीप, रचनात्मक सोच तथा समस्या समाधान गर्ने क्षमता विकास गर्न सहयोग गरिरहेको बताए ।
रुसेलले संस्थाको भावी योजनाबारे जानकारी दिँदै आगामी वर्षहरूमा थप विद्यालयहरूमा कार्यक्रम विस्तार गर्ने लक्ष्य रहेको बताए । उनका अनुसार संस्थाले प्रत्येक वर्ष १५ देखि २० वटा नयाँ कोलाबोरेटिभ लर्निङ इन्भाइरोन्मेन्ट सेन्टर (सीएलइसी) स्थापना गर्ने योजना बनाएको छ, जसबाट अझ धेरै विद्यार्थीहरूले आधुनिक शैक्षिक प्रविधिमा पहुँच पाउने अपेक्षा गरिएको छ ।
कार्यक्रममा बोल्दै डिजिटल ब्रिजेस फर नेपाल यूएसएका कोषाध्यक्ष फुरनिमा शेर्पाले शिक्षा दीर्घकालीन सामाजिक परिवर्तनको महत्वपूर्ण आधार भएको बताइन् । उनका अनुसार संस्थाको उद्देश्य केवल कम्प्युटर वा इन्टरनेट उपलब्ध गराउनु मात्र नभई युवाहरूलाई आवश्यक ज्ञान, सीप र अवसर प्रदान गरी शिक्षामार्फत समुदायलाई सशक्त बनाउनु हो ।
“हरेक बालबालिकाले, उनी जहाँ जन्मिए पनि, गुणस्तरीय शिक्षा प्राप्त गर्ने र आफ्नो क्षमता विकास गर्ने अवसर पाउनुपर्छ,” शेर्पाले भनिन्, “शिक्षाले व्यक्तिको जीवनमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउँछ, परिवारलाई सशक्त बनाउँछ र समुदायको विकासमा योगदान पुर्याउँछ ।”
उनले संस्थाको सफलतामा योगदान पुर्याउने स्वयंसेवक, शिक्षक, दाता, स्थानीय सरकार तथा सामुदायिक साझेदारहरूप्रति आभार व्यक्त गरिन् । साथै, विश्वभर रहेका नेपाली डायस्पोरालाई डिजिटल ब्रिजेस फर नेपालको अभियानमा सहभागी भई नेपालको शैक्षिक विकासमा योगदान गर्न आग्रह गरिन् ।
“विदेशमा रहेका नेपालीहरूसँग अनुभव, ज्ञान र स्रोत–साधनको ठूलो सम्भावना छ,” उनले भनिन्, “हामी सबैले मिलेर काम गर्न सके नेपालका दुर्गम क्षेत्रका विद्यार्थीहरूलाई पनि आधुनिक शिक्षा र प्रविधिसँग जोड्न सकिन्छ ।”
शेर्पाले शिक्षामा गरिएको लगानीले दीर्घकालीन प्रभाव पार्ने उल्लेख गर्दै यसलाई समाज र राष्ट्रको भविष्य निर्माण गर्ने महत्वपूर्ण लगानीका रूपमा व्याख्या गरिन् ।
“हरेक सहयोग मूल्यवान् हुन्छ,” उनले भनिन्, “जब हामी शिक्षामा लगानी गर्छौँ, हामी भविष्यका पुस्ताका लागि अवसर सिर्जना गरिरहेका हुन्छौँ ।”
डिजिटल ब्रिजेस फर नेपालका लागि यो अभियान केवल कम्प्युटर, इन्टरनेट वा अन्य प्रविधि उपलब्ध गराउने कार्यक्रम मात्र होइन । यसको उद्देश्य विद्यार्थीहरूलाई गुणस्तरीय शिक्षा, नयाँ अवसर र आवश्यक डिजिटल सीपसँग जोड्दै समुदायको दीर्घकालीन विकासमा योगदान पुर्याउनु हो ।
भूकम्पपछिको नेपालमा देखिएको शैक्षिक असमानतालाई सम्बोधन गर्ने उद्देश्यले सुरु भएको यो अभियान आज देशका विभिन्न दुर्गम जिल्लाका विद्यालयसम्म पुगेको छ । संस्थाले प्रविधि, शिक्षक तालिम र स्थानीय साझेदारीमार्फत विद्यार्थीहरूलाई आधुनिक शिक्षामा पहुँच दिलाउने काम गरिरहेको छ ।
प्रत्येक नयाँ सीएलइसी केन्द्र, प्रत्येक तालिमप्राप्त शिक्षक र प्रत्येक लाभान्वित विद्यार्थीले यस अभियानको प्रभावलाई अझ फराकिलो बनाइरहेका छन् । आगामी वर्षहरूमा थप विद्यालय र समुदायसम्म आफ्नो कार्यक्रम विस्तार गर्ने लक्ष्यसहित डिजिटल ब्रिजेस फर नेपालले नेपालको शिक्षा क्षेत्रमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउने प्रयासलाई निरन्तर अगाडि बढाइरहेको छ ।
