नवनियुक्त अर्थमन्त्री रामेश्वर खनालले आन्तरिक स्रोतको व्यवस्थापनमा ठूलो सफलता हात पारेका छन् । विनियोजन ऐनको कडाइका साथ कार्यान्वयन गर्दै १३ सय भन्दा बढी टुक्रे आयोजना कटौती गर्दा सरकारले १ खर्ब २० अर्बभन्दा बढी रकम जोगाएको छ । यो रकम आगामी निर्वाचन र पूर्वाधार पुनर्निर्माणमा खर्च गरिने अर्थमन्त्री खनालले बताएका छन् ।
लामो समयदेखि चर्चामा रहे पनि कार्यान्वयन हुन नसकेको ‘टुक्रे आयोजना’ कटौतीको निर्णयलाई अर्थमन्त्री खनालले यसपटक सफल बनाएका हुन्। यसअघि पटकपटक घोषणा गरिए पनि साना आयोजनाहरुलाई एउटै शीर्षकमा राखेर बजेटमा समेट्ने अभ्यास जारी थियो ।
कसरी सम्भव भयो यो सफलता?
अर्थमन्त्री खनालका अनुसार, १३ सय टुक्रे आयोजना स्थगन गर्दा १ खर्ब १० अर्ब र चालू खर्च रोक्दा थप १२ अर्ब गरी कुल १ खर्ब २० अर्बभन्दा बढी रकम आन्तरिक स्रोतबाटै जुटाइएको छ। उनले यसका लागि कुनै विशेष प्रयास नगरेको, तर नीति र नियमले अनुमति नदिने योजनाको बजेट काट्दा नै यो ठूलो रकम जोगिएको बताए।
संविधान र ‘आयोजना वर्गीकरण आधार तथा मापदण्ड–२०८०’ अनुसार संघीय सरकारले ३ करोडभन्दा कम लागतका आयोजनाहरू सञ्चालन गर्न पाउँदैन। तर, विगतमा स्थानीय तहको अधिकारक्षेत्रका यस्ता आयोजनाहरू पनि संघीय बजेटमा समावेश हुँदै आएका थिए। ती आयोजनाहरू प्रायः उपभोक्ता समिति र राजनीतिक कार्यकर्तामार्फत कार्यान्वयन हुने भएकाले कटौती गर्न कठिन थियो। यसपटक भने सरकारले ऐन र मापदण्डलाई कडाइका साथ लागू गरेर यो समस्याको समाधान गरेको छ।
राष्ट्रिय योजना आयोगका अनुसार, ‘आयोजना बैंक’मा दर्ता हुनका लागि नै न्यूनतम लागत ३ करोडभन्दा बढी हुनुपर्ने प्रावधानले यसपटक निर्णय लिन सहज भएको हो।
विश्लेषकहरूको प्रतिक्रिया र सरकारको योजना
विश्लेषकहरूले अर्थमन्त्री खनालको यो कदमलाई एक ऐतिहासिक ‘ब्रेकथ्रु’ को रूपमा व्याख्या गरेका छन्। विगतमा तत्कालीन प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ लगायतका नेताहरूले पनि साना आयोजना नसमेट्ने घोषणा गरे पनि त्यसलाई व्यवहारमा लागू गर्न नसकिएको उनीहरूले स्मरण गराएका छन्।
कटौतीबाट बचत गरिएको यो रकमलाई सरकारले तीन प्रमुख क्षेत्रमा खर्च गर्ने जनाएको छ । उक्त रकम निजी क्षेत्रलाई पुनर्जीवित गर्न, जेन-जी आन्दोलनले उठाएका मागहरूलाई कार्यान्वयन गर्न र आगामी निर्वाचनको तयारी र खर्च व्यवस्थापन खर्च गरिने छ ।
यसले गर्दा सरकारलाई निर्वाचन र पुनर्निर्माणका लागि दातृ निकायहरूमा भर पर्नु पर्ने अवस्थाबाट मुक्ति मिलेको छ ।
