जर्मनीको फ्र्याङ्कफर्टस्थित अमेरिकी सैन्य अखडामा सन् १९८६ मा जन्मिएका जर्मेन थोमसले कहिल्यै सोचेका थिएनन् कि उनी अमेरिकी नहुन सक्छन् । तर, एक महिना अघि उनलाई हात र खुट्टामा साङ्लो बाँधेर जमैका पुर्याइए जहाँ उनी कहिल्यै पुगेका थिएनन् । उनका बाबु अमेरिकी सेनामा कार्यरत अमेरिकी नागरिक थिए, जर्मनीमा सैन्य अखडामा उनको जन्म भयो । अनि अमेरिकी सरकारले कहिल्यै नगएको बाबुको देशमा जबरजस्ती विमानमा चढाएर पठाइयो ।
“यो कुरालाई शब्दमा व्यक्त गर्न निकै कठिन छ,” थोमसले सीएनएनसँग भनेका छन्, “मलाई यJ वास्तवमै भइरहेको छ भन्ने विश्वास नै लागि रहेको छैन ।”
अहिले किङ्स्टनको एक बेघर आश्रयस्थलमा अलपत्र परेका ३९ वर्षीय थोमस कानुनी रूपमा “राज्यविहीन” छन् । उनी न त अमेरिका, जहाँ उनको बाबु नागरिक थिए, न त जर्मनी, जहाँ उनको जन्म अमेरिकी सैन्य अस्पतालमा भएको थियो, न त जमैका, उनको बाबुको जन्मभूमि, न त केन्या, जहाँ उनकी आमा जन्मिएकी थिइन्, कुनै पनि देशको नागरिक भएनन् ।
सन् १९८६ मा जर्मनीको अमेरिकी सैन्य अस्पतालमा जन्मिएका थोमस सन् १९८९ मा आफ्नो परिवारसँग अमेरिका फर्किए । उनको बाबु, जो सन् १९८४ मा अमेरिकी नागरिक बनेका थिए, १० वर्षभन्दा बढी समय सेनामा हेलिकप्टर मर्मत गर्थे । सन् २०१० मा उनको बाबुको मृत्यु भयो । थोमसलाई थाहा थिएन कि सन् १९८९ को भिसा फारममा उनको राष्ट्रियता जमैकन उल्लेख गरिएको थियो, जसले उनलाई कानुनी स्थायी बासिन्दाको हैसियत दिएको थियो, न कि नागरिकता ।
थोमस फ्लोरिडा र भर्जिनियामा हुर्किए र पछि टेक्सासमा बसे, जहाँ उनले निर्माण, सरसफाइ र कार धुने जस्ता विभिन्न काम गरे । उनले धेरै समय बेघरको जीवन बिताए र सन् २००६ देखि लागुऔषध सम्बन्धी अपराध, चोरी र डकैती जस्ता अपराधमा दोषी ठहरिए । सन् २०२० देखि २०२३ सम्म उनले मादक पदार्थ सेवन गरी सवारी चलाएको र सार्वजनिक कर्मचारीलाई दुर्व्यवहार गरेको अभियोगमा जेल सजाय भोगे । थोमसलाई बाइपोलर स्किजोअफेक्टिभ डिसअर्डर छ, आफ्ना गल्तीहरू स्वीकार गर्छन्, तर ती बाँच्नका लागि बाध्यकारी परिस्थितिका कारण भएको बताउँछन् । उनको परिवारले उनलाई हिंसक नभएको र अमेरिकामै कानुनी सजाय भोग्नुपर्ने बताउँछन् ।
होमल्यान्ड सिक्युरिटी विभागले थोमसलाई “जमैकाबाट आएका हिंसक, आपराधिक अवैध आप्रवासी” को संज्ञा दिएको छ, जसले “सार्वजनिक सुरक्षामा ठूलो खतरा” निम्त्याएको बताएको छ । तर उनको परिवारले उनको मानसिक स्वास्थ्य समस्याले गलत निर्णयहरू निम्त्याएको र निर्वासन अमानवीय भएको जिकिर गर्छ ।
थोमसको राज्यविहीन अवस्थाको कारण उनको नागरिकतामाथिको जटिल कानुनी लडाइँ हो । सन् २०१३ मा, सन् २००८ को आईसीई हिरासतपछि, उनलाई जमैकन नागरिक भएको र आपराधिक दोषका कारण निर्वासित गर्न सकिने भन्दै नोटिस प्राप्त भयो । उनको वकिलले अमेरिकी सैन्य अखडामा अमेरिकी बाबुको छोराको रूपमा उनको जन्मले १४औं संशोधनअन्तर्गत नागरिकता प्रदान गर्ने तर्क गरे । तर सन् २०१५ मा अपील अदालतले विदेशस्थित सैन्य अखडा अमेरिकी क्षेत्र नभएको ठहर गर्यो, र सन् २०१६ मा सर्वोच्च अदालतले उनको मुद्दा सुन्न अस्वीकार गर्यो ।
थप जटिलता तब आयो जब थोमसको बाबुले उनको जन्मको समयमा अमेरिकामा १० वर्षको भौतिक उपस्थितिको आवश्यकता पूरा गरेका थिएनन्, जुन नागरिकता हस्तान्तरणका लागि आवश्यक थियो । यदि थोमस एक वर्षपछि जन्मिएको भए, नयाँ कानुनअनुसार उनी नागरिक बन्न सक्थे ।
“म चाहन्छु कि सरकारी सेवामा कार्यरत सबैले जानून्, यो तिनीहरूका सन्तानहरूसँग पनि हुन सक्छ,” थोमसले आफ्नो बाबुको १८ वर्षे सैन्य सेवालाई सम्झँदै भने ।
कानुनी रूपमा थोमस जर्मनी, जमैका, वा केन्याको नागरिक होइनन् । जमैकाको संविधानअनुसार, विदेशमा जन्मिएका जमैकन नागरिकका सन्तानले औपचारिक रूपमा नागरिकताका लागि आवेदन दिनुपर्छ । तर थोमसले यो बाटो रोजेनन्, भन्दै, “मेरो जीवन, मेरा बच्चाहरू, मेरो परिवार अमेरिकामा छन् ।” किङ्स्टनमा उनले भाषागत अवरोधको सामना गरिरहेका छन् किनकि उनलाई जमैकन प्याटोइस बुझ्न गाह्रो छ र कानुनी परिचयपत्र नभएका कारण काम गर्न असमर्थ छ । उनको मानसिक औषधि सकिन लागेको छ, र उनी बेघर आश्रयस्थलमा “भोकै, थकित र सधैं सतर्क” रहन्छन् ।
