प्रधानमन्त्री वालेन्द्र (बालेन) शाह नेतृत्वमा बनेको नयाँ सरकारले गठन भएको १७ दिनभित्रै मन्त्रिपरिषद्का सदस्यहरूको सम्पत्ति विवरण सार्वजनिक गरेको छ ।
सार्वजनिक पदमा बसेकाहरूको सम्पत्ति पारदर्शी हुनुपर्ने बहस लामो समयदेखि हुँदै आए पनि विगतका धेरै सरकारहरूले विवरण बुझाएर मात्र सीमित राख्ने गरेका थिए । यसपटक भने सार्वजनिक गर्ने निर्णयलाई सरकारको पारदर्शिता अभियानका रूपमा हेरिएको छ ।
राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) ले चुनावी वाचापत्रमै सार्वजनिक पद धारण गर्नुअघि सम्पत्ति विवरण सार्वजनिक गर्ने प्रतिबद्धता जनाएको थियो । सोहीअनुसार सरकारले आफ्नो १०० दिने कार्यसूचीमा २०४७ सालपछि सार्वजनिक पदमा बसेकाहरूको सम्पत्ति छानबिन गर्ने र विवरण सार्वजनिक गर्ने निर्णय समेत समावेश गरेको छ ।
भ्रष्टाचार निवारण ऐनले मन्त्रीहरूलाई सम्पत्ति विवरण बुझाउन अनिवार्य गरे पनि सार्वजनिक गर्नुपर्ने बाध्यता भने छैन । यही कारण विगतका मन्त्रिपरिषद्ले विवरण बुझाए पनि सार्वजनिक गर्न हिच्किचाउने गरेका थिए । तर अहिलेको सरकारले त्यस परम्परालाई तोड्दै विवरण सार्वजनिक गरेको हो ।
आइतबार सार्वजनिक विवरण अनुसार अधिकांश मन्त्रीहरूको आर्थिक अवस्था उच्च देखिएको छ भने केहीको मध्यम स्तरको रहेको देखिन्छ । घरजग्गा, बैंक ब्यालेन्स, सुनचाँदी, शेयर लगानीदेखि पशुधनसम्मका विवरण सार्वजनिक गरिएका छन् ।
प्रधानमन्त्रीको ‘मुख्य सम्पत्ति’ सामाजिक सञ्जाल
प्रधानमन्त्री बालेन शाहको सम्पत्ति विवरणमा नयाँ प्रवृत्ति देखिएको छ । उनले आफ्नो आम्दानीको मुख्य स्रोत सामाजिक सञ्जाललाई देखाएका छन् । उनको बैंक ब्यालेन्स १ करोड ४६ लाख रुपैयाँ रहेको छ । साथै, फेसबुकमा ४० लाख, युट्युबमा १२ लाख र एक्स (ट्विटर) मा ५ लाख फलोअर्स रहेको उल्लेख गरिएको छ ।
उनको व्यक्तिगत नाममा घरजग्गा नरहे पनि परिवारका सदस्यहरूको नाममा भने काठमाडौं, धनुषा र महोत्तरीमा जग्गा रहेको छ । उनकी पत्नी सविना काफ्लेको नाममा १९० तोला सुनचाँदी तथा गरगहना रहेको उल्लेख गरिएको छ, जसको स्रोत पैत्रिक भनिएको छ ।
गृहमन्त्री गुरुङको ठूलो शेयर लगानी
गृहमन्त्री सुधन गुरुङको ८९ तोला सुन रहेको छ भने शेयर बजारमा ४ करोड ३१ लाखभन्दा बढी लगानी देखिएको छ । उनले विभिन्न कम्पनीहरूमा ठूलो संख्यामा शेयर रहेको खुलाएका छन् । साथै, धनकुटामा १९ रोपनीभन्दा बढी जग्गा रहेको उल्लेख गरिएको छ ।
अर्थमन्त्री वाग्ले : बहुआयामिक सम्पत्ति
अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्लेले चार वटा घर तथा अपार्टमेन्टसहित उल्लेख्य अचल सम्पत्ति सार्वजनिक गरेका छन् । ललितपुर, काभ्रे र तनहुँमा रहेका यी सम्पत्तिको मूल्य करोडौंमा रहेको छ । उनको बैंक ब्यालेन्स १ करोड ९० लाख रुपैयाँ छ भने ४५ तोला सुन पनि रहेको छ ।
त्यस्तै उनले विभिन्न हाइड्रोपावर र वित्तीय संस्थामा लगानी गरेका छन् भने केही ऋण दायित्व पनि रहेको उल्लेख गरेका छन् ।
अन्य मन्त्रीहरूको विवरण
परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनालको अचल सम्पत्ति मुख्यतः बुवाको नाममा रहेको छ भने आफ्ना नाममा शेयर लगानी र बैंक मौज्दात रहेको छ । ऊर्जामन्त्री विराजभक्त श्रेष्ठसँग १५ तोला सुन, ५० तोला चाँदी र करिब ६४ लाख रुपैयाँ बैंक ब्यालेन्स रहेको छ ।
कानुनमन्त्री सोविता गौतमसँग काठमाडौं र चितवनमा घर, १० लाखभन्दा बढी बैंक मौज्दात तथा ऋण दायित्व रहेको देखिन्छ । महिला तथा बालबालिका मन्त्री सीता वादीले भने आफ्नो सम्पत्ति विवरणमा २० कुखुरा, एउटा कुकुर, स्कुटर र सामान्य बचतसमेत खुलाएकी छन्, जसले अन्य मन्त्रीहरूभन्दा फरक चित्र प्रस्तुत गरेको छ ।
भौतिक पूर्वाधार मन्त्री सुनिल लम्सालसँग ९० लाख रुपैयाँ बैंक मौज्दात, ३० तोला सुन र विभिन्न स्थानमा जग्गा रहेको छ । संघीय मामिला मन्त्री प्रतिभा रावलको काठमाडौंमा जग्गा तथा २५ तोला सुन रहेको छ भने शिक्षामन्त्री सस्मित पोखरेलको परिवारसहितको अचल सम्पत्ति करिब २० करोडभन्दा बढी रहेको देखिएको छ ।
कृषिमन्त्री गीता चौधरीले भने तुलनात्मक रूपमा सानो सम्पत्ति सार्वजनिक गरेकी छन् । उनको नाममा केही सुनचाँदी, सामान्य बैंक मौज्दात, स्कुटर र पशुधन रहेको उल्लेख गरिएको छ ।
पारदर्शितातर्फ सकारात्मक संकेत
सम्पत्ति विवरण सार्वजनिक गर्ने अभ्यासलाई सुशासन र पारदर्शिताको महत्वपूर्ण कदमका रूपमा लिइएको छ । विशेषगरी सामाजिक सञ्जाललाई समेत ‘सम्पत्ति’ का रूपमा स्वीकार गरिएको प्रसंगले आधुनिक अर्थतन्त्रको बदलिँदो स्वरूपलाई संकेत गरेको छ ।
यद्यपि, अब सार्वजनिक गरिएका विवरणको सत्यता परीक्षण र छानबिन कति प्रभावकारी हुन्छ भन्ने प्रश्न भने अझै बाँकी छ । सरकारको आगामी कदमले नै यो अभियान कत्तिको विश्वसनीय बन्छ भन्ने तय गर्नेछ ।
