अमेरिकी राजनीतिमा मध्यावधि (मिडटर्म) वा संसदीय चुनाव सधैँ नै बहालवाला राष्ट्रपतिको लोकप्रियता र कार्यशैली मापन गर्ने एक प्रमुख राजनीतिक कचौरा (रेफरेन्डम) को रूपमा हेरिन्छ। यदि राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको रिपब्लिकन पार्टीले संसद (प्रतिनिधिसभा र सेनेट) मा आफ्नो बहुमत गुमाउँछ र चुनावमा पराजय भोग्छ भने त्यसले अमेरिकी शासन व्यवस्था, नीति निर्माण, र ह्वाइट हाउसको दैनिकीमा गम्भीर र दूरगामी प्रभाव पार्ने निश्चित छ। अमेरिकी राष्ट्रपतीय प्रणालीमा राष्ट्रपतिसँग विशाल कार्यकारी शक्ति भए पनि कानुन बनाउने, बजेट स्वीकृत गर्ने, र महत्त्वाकांक्षी कार्यक्रमहरू पारित गर्ने साँचो कंग्रेस (संसद) सँगै हुन्छ।
शक्ति सन्तुलनमा परिवर्तन र नीतिगत गत्यावरोध (ग्रिडलक)
ट्रम्पको पार्टीले चुनाव हारेमा संसदमा प्रतिपक्षी डेमोक्रेट्सको नियन्त्रण कायम हुनेछ। यसको प्रत्यक्ष असर ट्रम्पको आक्रामक र एकपक्षीय मानिएका नीतिहरूमा पर्नेछ। ह्वाइट हाउसले प्रस्ताव गर्ने नयाँ कर छुट, सीमा सुरक्षा सम्बन्धी कडा बजेट वा राष्ट्रिय नीतिका विधेयकहरू संसदमा अड्किनेछन्। नीतिगत विषयमा राष्ट्रपति र संसदबीच तीव्र वैचारिक मतभेद सुरु हुनेछ, जसले गर्दा अमेरिकामा ‘विभाजित सरकार’ (डिभाइडेड गभर्नमेन्ट) को स्थिति सिर्जना भई कानुन निर्माणको गति सुस्त वा ठप्प प्रायः हुनेछ।
भूराजनीतिक विश्लेषक र रणनीतिकार ब्रह्मा चेलानीका अनुसार, “अमेरिकी मतदाताहरूले नीतिहरूलाई अस्वीकार गर्दा चुनावी परिणाम विपक्षको पक्षमा ढल्किन सक्छ। यद्यपि, संसदमा बहुमत गुमाए पनि राष्ट्रपतिको कार्यकारी आदेश जारी गर्ने वा वैदेशिक नीति सञ्चालन गर्ने अधिकार भने बाँकी नै रहन्छ, तर नीतिगत सहमति जुटाउने सवालमा उनी संकुचित हुनेछन्।”
संसदीय छानबिन र ह्वाइट हाउसमाथि कडा निगरानी
चुनावमा जित हात पारेपछि प्रतिपक्षी दलले कंग्रेसका प्रमुख समितिहरूको नेतृत्व सम्हाल्नेछ। यसको अर्थ ट्रम्प प्रशासनले गरेका अघिल्ला निर्णय, विदेश नीति, व्यावसायिक निर्णयहरू र प्रशासनिक कार्यशैलीमाथि कडा संसदीय oversight (निगरानी) सुरु हुनेछ। संसदका समितिहरूले सरकारी अधिकारीहरूलाई बयानका लागि बोलाउने (समन जारी गर्ने) र प्रशासनिक निर्णयहरूको सूक्ष्म छानबिन गर्ने अधिकार पाउनेछन्। यसले राष्ट्रपति ट्रम्पलाई आफ्ना एजेन्डा अघि बढाउनुभन्दा पनि प्रशासनिक र व्यक्तिगत प्रतिरक्षामा बढी समय र ऊर्जा खर्च गर्न बाध्य पार्नेछ।
नियुक्तिहरूमा बाधा र न्यायिक सन्तुलनको होड
यदि प्रतिपक्षले सेनेटमा समेत आफ्नो नियन्त्रण कायम गर्छ भने राष्ट्रपति ट्रम्पका लागि नयाँ मन्त्री, राजदूत, र संघीय न्यायाधीशहरूको नियुक्ति प्रक्रिया अत्यन्तै कठिन हुनेछ। अमेरिकी संविधान अनुसार उच्चस्तरीय प्रशासनिक तथा न्यायिक नियुक्तिहरू सेनेटले अनुमोदन गर्नुपर्ने हुन्छ। राष्ट्रपतिले मनोनयन गरेका कट्टर राजनीतिक सहयोगी वा दक्षिणपन्थी विचार बोकेका न्यायाधीशहरूलाई सेनेटले अस्वीकार गरिदिने उच्च सम्भावना रहन्छ। यसले सर्वोच्च अदालत वा अन्य संघीय अदालतहरूमा आफ्नो अनुकूलका न्यायाधीश पठाउने ट्रम्पको दीर्घकालीन योजनामा ठूलो धक्का पुर्याउनेछ।
कार्यकारी आदेश (एग्जिक्युटिभ अर्डर) माथिको निर्भरता
संसदबाट चाहे अनुसार कानुन वा बजेट पारित गर्न नसकेपछि राष्ट्रपति ट्रम्पले आफ्नो शासन चलाउन ‘कार्यकारी आदेश’ (Executive Orders) को अत्यधिक प्रयोग गर्नुपर्ने स्थिति आउनेछ। यस्ता आदेशमार्फत अध्यादेश शैलीमा केही नीति लागू गर्न सकिए पनि ती दीर्घकालीन हुँदैनन् र अदालत वा भावी राष्ट्रपतिले जुनसुकै बेला खारेज गरिदिन सक्छन्। आर्थिक विश्लेषक तथा ब्रोकिङ्स इन्स्टिच्युटका राजनीतिशास्त्र विशेषज्ञहरूको भनाइमा, “संसदीय समर्थन गुमाएपछि कुनै पनि राष्ट्रपति रक्षात्मक स्थितिमा पुग्छन्। जब व्यवस्थापिकाले सहयोग गर्दैन, राष्ट्रपतिले सीमित घेराभित्र रहेर कार्यकारी अधिकार प्रयोग गर्न बाध्य हुनुपर्छ, जसले सरकारको कार्यक्षमता घटाउँछ।”
विदेश नीति र अन्तर्राष्ट्रिय प्रभाव
अमेरिकी विदेश नीतिमा राष्ट्रपतिको हात सधैँ माथि रहने भए पनि वैदेशिक सहायता, रक्षा बजेट र अन्तर्राष्ट्रिय सन्धि-सम्झौताका लागि वित्तीय स्वीकृति संसदबाटै लिनुपर्ने हुन्छ। ट्रम्पको पार्टी हार्दा नेटो (NATO) सहयोगी राष्ट्रहरू, युक्रेन सहायता, वा बहुपक्षीय व्यापार सम्झौताका विषयमा कंग्रेसले राष्ट्रपतिलाई रोक्न वा दबाबमा राख्न सक्नेछ। तर पनि व्यापारिक महसुल (ट्यारिफ) र कूटनीतिक वक्तव्यहरूमा भने राष्ट्रपतिकै एकाधिकार कायम रहने हुनाले वैदेशिक व्यापारमा पूर्ण रूपमा हलचल आइहाल्दैन।
‘लेम डक’ राष्ट्रपतिको जोखिम र पार्टीभित्रको समीकरण
कार्यकालको उत्तरार्धमा चुनावी पराजय भोग्नु परेमा राष्ट्रपति ‘लेम डक’ (राजनीतिक प्रभाव कमजोर भएको) स्थितिमा पुग्ने खतरा हुन्छ। ट्रम्प आफ्नो दोस्रो र अन्तिम कार्यकालमा रहेकाले कानुनतः उनी पुनः राष्ट्रपति उठ्न पाउँदैनन्। संसद चुनावमा पार्टीले हार्दा रिपब्लिकन पार्टीभित्रै पनि ट्रम्पको निर्विकल्प पकड र दबदबा कमजोर हुन सक्छ। भावी राष्ट्रपति पदका आकांक्षी अन्य रिपब्लिकन नेताहरूले ट्रम्पको छायाबाट निस्किएर आफ्नो राजनीतिक पहिचान बनाउन सुरु गर्नेछन्।
समग्रमा, अमेरिकी चुनावमा ट्रम्पको पार्टीको हारले सरकार ढाल्दैन वा ट्रम्पको राष्ट्रपतीय पद खोसिँदैन, तर यसले उनको दोस्रो कार्यकालको बाँकी अवधिलाई अत्यन्तै संघर्षपूर्ण, कानुनी झमेलायुक्त र नीतिगत रूपमा सीमित बनाइदिनेछ। ह्वाइट हाउसले आफूले चाहेजस्तै निर्बाध रूपमा शासन चलाउन पाउने छैन र हरेक बजेट तथा नीतिमा प्रतिपक्षसँग सम्झौता गर्न बाध्य हुनुपर्नेछ।
