पश्चिम नवलपरासीको सुस्ता क्षेत्रमा शुक्रबार बिहान भारतीय सीमा सुरक्षा बल (एसएसबी) नेपाली भूभागमा प्रवेश गरेपछि स्थानीयवासीले प्रतिकार गरेका छन् । केही समय सामान्य विवादको अवस्था सिर्जना भए पनि दुवै देशका सुरक्षाकर्मीको पहलमा स्थिति सामान्य बनेको छ ।
स्थानीयका अनुसार शुक्रबार बिहान करिब ७ बजे सुस्ता गाउँपालिका–५ को थारू टोल क्षेत्रमा एसएसबीका सुरक्षाकर्मी प्रवेश गरेका थिए । खेतमा काम गरिरहेका स्थानीयले उनीहरूलाई नेपाली भूमिमा किन आएको भन्दै तत्काल फर्कन आग्रह गरेका थिए। स्थानीयको विरोधपछि केही समय सामान्य वादविवाद भएको थियो ।
यसअघि गत जेठ १७ गते नारायणी नदीमा निर्माणाधीन तटबन्धको काम रोक्न भारतीय सुरक्षाकर्मी नेपाली भूभागमा प्रवेश गरेपछि सुस्ता क्षेत्र दुवै देशका सुरक्षाकर्मीको विशेष निगरानीमा रहेको छ ।
पश्चिम नवलपरासीका प्रमुख जिल्ला अधिकारी दीपकराज घिमिरेले भारतीय सुरक्षाकर्मी नियमित गस्तीका क्रममा सीमा नजिक पानी जमेको क्षेत्र पार गर्न नेपालतर्फ आएको बताए । उनका अनुसार नेपाली सुरक्षाकर्मी तत्काल घटनास्थल पुगेपछि अवस्था सामान्य बनेको छ ।
सुस्ता बचाउ अभियानका प्रवक्ता रवीन्द्र जयसवालले भारतीय सुरक्षाकर्मी नेपाली भूमिमा देखिएपछि स्थानीयले विरोध जनाएको जानकारी दिए । उनले स्थानीयले भारतीय पक्षलाई आफ्नो भूभागमा प्रवेश नगर्न चेतावनी दिएपछि केहीबेर विवाद भएको र त्यसपछि दुवै पक्षका सुरक्षाकर्मीको समन्वयमा समस्या समाधान भएको बताए ।
दशकौँदेखि विवादमा सुस्ता
सुस्ता क्षेत्र नेपाल–भारत सीमा विवादको संवेदनशील क्षेत्रका रूपमा चिनिन्छ । स्थानीयका अनुसार तत्कालीन राजा महेन्द्रको पालामा सुस्तामा भूपू सैनिकसहित करिब ४ सय परिवारको बस्ती बसालिएको थियो । तर २०३४ सालमा नारायणी नदीले धार परिवर्तन गरेपछि बस्ती प्रभावित भई धेरै परिवार विस्थापित भएका थिए ।
स्थानीयवासीले त्यसयता भारतीय पक्षले सीमा स्तम्भको अभावको फाइदा उठाउँदै अतिक्रमण बढाएको आरोप लगाउँदै आएका छन् । सुस्ताको कुल ४० हजार ९८० हेक्टर क्षेत्रफलमध्ये करिब १४ हजार हेक्टर भूमि भारतको कब्जामा रहेको र १९ हजार ४८० हेक्टर क्षेत्र विवादित अवस्थामै रहेको दाबी स्थानीयको छ। हाल सुस्ताबासीले करिब ७ हजार ५०० हेक्टर क्षेत्रफल मात्र जोतभोग गर्दै आएका छन् ।
सीमा स्तम्भको अभावले बढ्दै विवाद
सनहीदेखि कुडियासम्मको क्षेत्रमा १६ वटा सीमा स्तम्भ भए पनि सुस्ताको करिब २४ किलोमिटर क्षेत्रमा कुनै स्थायी सीमा स्तम्भ छैन । सीमा निर्धारणका लागि खोला, रुख तथा अन्य प्राकृतिक संकेतमा निर्भर रहनुपर्दा सीमावर्ती क्षेत्रका नागरिकबीच पटक–पटक विवाद हुने गरेको छ ।
स्थानीयका अनुसार नेपाल–भारतबीच विवादित मानिएको क्षेत्रमा रहेको एउटा सिमलको रुखलाई लामो समयदेखि अस्थायी सीमा चिन्हका रूपमा मानिँदै आएको छ । सीमा स्तम्भको अभाव र नारायणी नदीको बदलिँदो धारका कारण सुस्ता क्षेत्र नेपाल–भारत सीमा विवादको केन्द्रबिन्दु बन्दै आएको छ ।
